Cystic fibrosis (CF) ialah penyakit genetik yang progresif yang menjejaskan kira-kira satu daripada 5,000 orang yang dilahirkan di Amerika Syarikat. Ia terutamanya memberi kesan kepada paru-paru dan sistem pencernaan.
Orang yang mempunyai CF mengalami jangkitan paru-paru kronik dan keradangan, yang menyebabkan kerosakan progresif pada paru-paru mereka dan memendekkan jangka hayat mereka.
Pada tahun 1940-an, kebanyakan bayi yang dilahirkan dengan CF meninggal dunia semasa bayi. Dengan kemajuan dalam rawatan, penghidap CF kini hidup lebih sihat dan lebih lama berbanding beberapa dekad yang lalu.
Bayi yang dilahirkan dengan CF hari ini boleh menjangkakan untuk hidup sehingga 50-an dan 60-an. Kemajuan terapeutik yang berterusan dijangka akan meningkatkan lagi kualiti hidup mereka dan memanjangkan jangka hayat mereka.
Jangka Hayat Dengan Cystic Fibrosis
Kemajuan besar dalam rawatan CF, seperti kaedah yang dipertingkatkan untuk membersihkan paru-paru daripada lendir, antibiotik dan suplemen pemakanan, telah memanjangkan jangka hayat mereka yang menghidap CF. Walaupun baru-baru ini pada tahun 1980-an, beberapa orang dengan CF terselamat hingga dewasa.
Hari ini, orang yang hidup dengan CF boleh menjangkakan untuk mencapai umur 40-an. Daripada mereka yang sudah berusia lebih 30 tahun, separuh dijangka berumur awal 50-an.
Pandangan lebih baik untuk bayi yang dilahirkan dengan CF hari ini. Bayi yang dilahirkan dengan CF dalam tempoh lima tahun yang lalu mempunyai umur median survival 48—bermakna separuh dijangka hidup hingga umur 48 tahun atau lebih—dan angka ini mungkin dipandang rendah. Ia tidak termasuk kesan kemajuan terkini dalam rawatan seperti modulator CFTR (ubat yang menyasarkan protein CFTR) atau kemajuan masa hadapan.
Jika rawatan terus bertambah baik pada kadar semasa mereka, sekurang-kurangnya separuh bayi yang dilahirkan dengan CF hari ini akan hidup sehingga 50-an dan 60-an.
Faktor Yang Mempengaruhi Jangka Hayat
Statistik di atas adalah jangka hayat yang dijangkakan untuk populasi, bukan untuk individu. Ia juga berdasarkan orang yang dilahirkan beberapa dekad yang lalu, apabila banyak terapi yang sedang digunakan tidak tersedia.
Jangka hayat seseorang mungkin lebih tinggi atau lebih rendah daripada angka ini, bergantung pada kesihatan keseluruhan mereka, mutasi CF tertentu dan tindak balas terhadap rawatan, serta faktor lain.
Seks Biologi
Lelaki dengan CF mempunyai umur median survival iaitu dua hingga enam tahun lebih besar daripada wanita dengan CF. Mengapa lelaki dengan CF cenderung untuk bertahan lebih lama daripada wanita tidak difahami sepenuhnya.
Satu teori ialah estrogen, hormon wanita dalam jumlah yang lebih tinggi bermula dalam akil baligh, memainkan peranan. Estrogen memburukkan lagi dehidrasi mukus dalam paru-paru dan menjejaskan keupayaan sistem imun untuk membersihkan jangkitan paru-paru biasa seperti Pseudomonas aeruginosa. Wanita dengan CF juga mungkin mengalami tahap keradangan paru-paru yang lebih tinggi.
Jenis Mutasi
Penyelidik telah mengenal pasti lebih 1,700 mutasi berbeza dalam gen CFTR yang membawa kepada cystic fibrosis. Walaupun kepelbagaian ini, lebih 80% orang dengan CF membawa mutasi F508del, dan 40% membawa dua salinan. Mutasi F508del menyebabkan protein CFTR terlipat dengan tidak betul.
Orang yang mempunyai satu salinan mutasi F508del mempunyai umur kelangsungan hidup median yang lebih tinggi daripada mereka yang membawa dua salinan. Satu kajian di United Kingdom mendapati bahawa wanita dengan satu salinan mempunyai umur median survival 51; lelaki dengan satu salinan mempunyai umur hidup median 57 tahun.
Di antara mereka yang mempunyai dua salinan F508del, wanita mempunyai umur median survival 41 tahun, dan lelaki mempunyai umur survival median 46 tahun. Bagi lelaki dan wanita dengan dua salinan yang berumur 30 tahun atau lebih, umur median survival meningkat kepada 52 dan 49 , masing-masing.
Beberapa rawatan yang menyasarkan mutasi khusus kini tersedia, dan banyak lagi dalam pelbagai fasa ujian klinikal. Terapi ini berkemungkinan memanjangkan jangka hayat orang yang mengalami mutasi khusus tersebut.
Etnik
Fibrosis kistik adalah yang paling biasa berlaku pada orang yang berketurunan Eropah, dan kurang biasa pada mereka yang berketurunan Asia, Afrika atau Hispanik. Walau bagaimanapun, orang Hispanik yang tinggal di Amerika Syarikat mempunyai umur kelangsungan hidup median yang lebih rendah daripada orang keturunan Eropah.
Jangkitan
Jangkitan paru-paru memburukkan fungsi paru-paru dalam CF dan menyumbang kepada kematian awal. Jangkitan pernafasan biasa—seperti yang disebabkan oleh Pseudomonas aeruginosa dan Burkholderia cepacia—boleh menyebabkan kerosakan paru-paru yang teruk pada penghidap CF.
Fungsi Paru-paru
Fungsi paru-paru individu, seperti yang dinilai oleh purata isipadu ekspirasi paksa garis dasar mereka dalam satu saat (FEV%), adalah peramal penting untuk kelangsungan hidup dan keperluan mereka untuk pemindahan paru-paru.
Komplikasi Kesihatan
Masalah kesihatan yang timbul daripada cystic fibrosis, seperti status pemakanan yang lemah, kegagalan hati, dan diabetes, boleh memendekkan jangka hayat seseorang.
Penyelidikan Berterusan dan Rawatan Berpotensi
Terapi yang dibangunkan sejak beberapa dekad yang lalu—seperti kaedah pembersihan saluran pernafasan yang lebih baik, penipisan lendir, antibiotik yang disedut dan suplemen enzim pencernaan—telah mengubah CF daripada penyakit maut yang membunuh kebanyakan penghidap pada peringkat bayi kepada keadaan kronik.
Walaupun baru-baru ini pada tahun 1980-an, kebanyakan kanak-kanak dengan CF tidak pernah mencapai usia dewasa, manakala bayi dengan CF yang dilahirkan hari ini mempunyai kemungkinan tinggi untuk hidup sehingga 50-an dan 60-an.
Walaupun terapi tradisional memberi tumpuan kepada merawat gejala, seperti membersihkan lendir dan meningkatkan penyerapan nutrisi, banyak terapi baharu sebaliknya cuba menangani masalah biologi yang mendasari dengan membetulkan gen CFTR yang rosak atau proteinnya.
Kerana ia menangani masalah biologi yang mendasari, pendekatan baharu ini berpotensi untuk mengubah kehidupan mereka yang menghidap CF.
Terapi Sasaran Protein CFTR
Protein CFTR ialah protein berbentuk terowong dengan pintu yang biasanya membenarkan ion klorida melalui permukaan sel. Terapi penyasaran protein CFTR, kadangkala dipanggil modulator, membantu memperbaiki kecacatan dalam protein CFTR. Mereka datang dalam tiga jenis asas:
-
Potentiators: Ubat-ubatan ini bertujuan untuk mengekalkan pintu dalam kedudukan terbuka, membolehkan lebih banyak klorida melalui CFTR. Kalydeco (ivacaftor), direka untuk orang yang mengalami mutasi gating, adalah contoh potentiator.
-
Pembetul: Ubat ini membantu membetulkan bentuk 3-D protein CFTR dan memudahkan pergerakannya ke permukaan sel. Elexacaftor dan tezacaftor adalah kedua-duanya pembetul.
-
Penguat: Ubat ini bertujuan untuk meningkatkan jumlah protein CFTR yang dihasilkan. Banyak penguat sedang diuji, tetapi belum ada yang mendapat kelulusan.
Ubat-ubatan ini selalunya diberikan dalam kombinasi, seperti Trikafta yang diluluskan baru-baru ini (elexacaftor/tezacaftor/ivacaftor). Oleh kerana ubat ini menyasarkan kecacatan khusus dalam protein CFTR, ia hanya berfungsi untuk orang yang mempunyai mutasi gen CFTR tertentu.
Terapi Berasaskan ENaC
Ubat-ubatan ini, yang masih dalam pelbagai fasa pembangunan dan ujian, bertujuan untuk mengurangkan ekspresi protein ENaC (epithelial sodium channel), yang mengangkut natrium ke dalam sel. ENaC diekspresikan secara berlebihan dalam CF, dan pergerakan natrium yang berlebihan ke dalam sel paru-paru memburukkan lagi dehidrasi mukus.
Terapi Berasaskan Gen dan mRNA
Terapi ini bertujuan untuk membetulkan kecacatan genetik yang mendasari sama ada dengan mengubah DNA secara langsung atau dengan mengubah transkrip mRNA yang kod untuk protein CFTR. Walaupun sangat menjanjikan, terapi ini masih dalam pelbagai fasa ujian dan pembangunan.
Mengekalkan Kualiti Hidup
Hidup dengan fibrosis kistik memerlukan pengurusan harian berjam-jam dan boleh menjejaskan kualiti hidup, tahap tekanan dan mood seseorang.
Menghabiskan masa bersama rakan dan keluarga, mencari kumpulan sokongan fibrosis kistik, dan mempunyai pasukan penjagaan yang menyokong dan dipercayai boleh membantu mereka yang menghidap fibrosis kistik menjalani kehidupan yang bahagia dan memuaskan.
Fibrosis kistik adalah penyakit serius yang mengancam nyawa yang memerlukan pengurusan harian berjam-jam. Mujurlah, kemajuan dalam rawatan sejak beberapa dekad yang lalu telah meningkatkan jangka hayat yang dijangkakan untuk penghidap cystic fibrosis.
Kanak-kanak yang dilahirkan dengan cystic fibrosis boleh mengharapkan untuk hidup sehingga 50-an, dan kemajuan terapeutik selanjutnya yang menangani biologi penyakit yang mendasari berjanji untuk meningkatkan kualiti hidup mereka dan memanjangkan lagi jangka hayat mereka.
