Kortikosteroid, juga dipanggil glukokortikoid atau hanya “steroid,” ialah ubat yang digunakan untuk merawat pelbagai gangguan keradangan, pernafasan dan autoimun. Ubat-ubatan, yang meniru hormon yang dipanggil kortisol yang dihasilkan oleh badan pada masa tekanan, membantu mengurangkan keradangan dengan cepat dan meredakan tindak balas imun yang terlalu aktif.
:max_bytes(150000):strip_icc()/200514339-001-56aae5c75f9b58b7d00912be.jpg)
Kortikosteroid boleh diambil melalui mulut, digunakan pada kulit atau mata, atau disuntik ke dalam otot, sendi, atau urat. Walaupun sangat berkesan, ia biasanya digunakan untuk jangka masa yang singkat untuk mengelakkan kesan sampingan yang berpotensi serius.
Untuk keadaan kronik tertentu, seperti multiple sclerosis atau asma, kortikosteroid oral atau tersedut dos rendah boleh digunakan dengan selamat secara berterusan.
Kortikosteroid tidak boleh dikelirukan dengan steroid anabolik, yang terakhir digunakan terutamanya untuk menggalakkan pertumbuhan otot.
Kegunaan
Kortikosteroid pertama kali digunakan untuk melegakan gejala arthritis pada tahun 1948 di Mayo Clinic di Rochester, Minnesota. Ubat-ubatan tersebut adalah versi sintetik kortisol yang dihasilkan oleh kelenjar adrenal, yang melekat pada reseptor kortisol pada organ untuk menimbulkan kesan yang sama.
Kortikosteroid mempunyai kegunaan terapeutik yang berbeza:
-
Anti-radang: Ubat-ubatan bertindak ke atas sistem imun dengan menyekat pengeluaran bahan yang mencetuskan keradangan, seperti prostaglandin. Ini boleh membantu dengan cepat melegakan kemerahan, kehangatan, bengkak dan kesakitan sama ada secara setempat (di kawasan tertentu) atau secara sistemik (di seluruh badan).
-
Immunosupresif: Kortikosteroid boleh menyekat tindakan sistem imun apabila ia bertindak menentangnya (seperti yang berlaku dengan penyakit autoimun) dengan menjejaskan pengeluaran sel darah putih pertahanan, yang dipanggil sel T.
-
Vasoconstrictive: Ubat-ubatan menyekat sebatian keradangan yang dipanggil histidine dan, dengan berbuat demikian, boleh mengurangkan rembesan lendir yang boleh menyesakkan saluran udara dan organ lain.
Ciri-ciri ini boleh digunakan pada pelbagai keadaan perubatan untuk melegakan atau mengurus simptom dan mencegah perkembangan penyakit. Antaranya:
| Sistem/Kategori | penyakit |
|---|---|
| darah |
Anemia hemolitik |
| Endokrin |
penyakit Addison |
| Mata |
Neuritis optik |
| Gastrointestinal |
Hepatitis autoimun |
| sendi |
Osteoartritis |
| Pernafasan |
Rinitis alahan |
| reumatik |
Gout |
| kulit |
Angioedema |
| Lain-lain |
Edema serebrum |
Jenis Kortikosteroid
Kortikosteroid boleh diberikan secara lisan (dalam bentuk pil atau cecair), topikal (digunakan pada kulit atau mata), intramuskular (dengan suntikan ke dalam otot), intra-artikular (dengan suntikan ke dalam ruang sendi), intravena (dengan suntikan ke dalam vena), atau melalui penyedutan (ke dalam hidung atau paru-paru).
Beberapa kortikosteroid yang lebih biasa ditetapkan ialah kortison, hidrokortison, prednison, prednisolon, dan metilprednisolon. Kebanyakan kortikosteroid boleh didapati dengan preskripsi sahaja (dengan pengecualian semburan hidung tanpa preskripsi atau steroid topikal seperti hidrokortison 1%).
Dalam sesetengah kes, nama jenama ubat adalah sama tanpa mengira laluan pentadbiran; dalam yang lain, nama jenama boleh berbeza.
| Laluan Pentadbiran | Dadah |
|---|---|
| Lisan | Celestone (bethamethasone) Cortef (hydrocortisone) kortison Dekadron (dexamethasone) Prednison Prednisolone Medrol (methylprednisolone) |
| Penyedutan | Aerobid (flunisolide) Alvesco (ciclesonide) Asmanex (mometasone) Flovent (fluticasone) Pulmicort (budesonide) Qvar (beclometasone) |
| Intra-artikular | Aristospan (triamcinolone) Celestone (betamethasone) Cortaren (dexamethasone) Solu-Medrol (methylprednisolone) |
| Intramuskular | Aristospan (triamcinolone) Celestone (betamethasone) Dekadron (dexamethasone) Solu-Medrol (methylprednisolone) |
| secara intravena | Aristospan (triamcinolone) Celestone (betamethasone) Dekadron (dexamethasone) Prednison Prednisolone Solu-Cortef (hydrocortisone) Solu-Medrol (methylprednisolone) Vanceril (beclomethasone) |
| topikal | Aklovat (alcolometasone 0.05%) Cordran (flurandrenolide (0.05%) Cutivate (fluticasone 0.05%) Dermovate (clobetasol 0.05%) Diprolene (betamethasone 0.25%) Elocon (mometasone 0.1%) Hidrokortison 1% Kenolog (triamcinonone 0.5%) Tridesilon (desonide 0.05%) |
Kesan sampingan
Kortikosteroid boleh menyebabkan kesan sampingan, julat yang boleh berbeza mengikut formulasi dan laluan pentadbiran. Secara umumnya, kesan sampingan steroid oral cenderung menjadi yang paling teruk, terutamanya jika digunakan secara berpanjangan.
Jika digunakan secara berlebihan atau diberikan dalam dos yang terlalu tinggi, sesetengah kortikosteroid boleh meniru simptom sindrom Cushing, penyakit adrenal yang dicirikan oleh pengeluaran kortisol yang berlebihan.
Selain itu, kesan imunosupresif kortikosteroid (sementara bermanfaat kepada penerima pemindahan organ dan orang yang mempunyai penyakit autoimun) boleh menyebabkan tubuh terdedah kepada pelbagai jenis jangkitan bakteria, kulat, parasit dan virus.
| Laluan Pentadbiran | Kesan Sampingan Biasa |
|---|---|
| topikal | Muka memerah Hipopigmentasi (kehilangan warna kulit) Insomnia Atrofi kulit (penipisan kulit) |
| Penyedutan | batuk sakit kepala Pening dan muntah Hidung berdarah Kandidiasis mulut (sariawan) Sakit tekak Jangkitan saluran pernafasan atas |
| Intra-artikular | Kerosakan rawan Hipopigmentasi Jangkitan sendi Kerosakan saraf Osteonecrosis (kematian tulang berdekatan) Osteoporosis (penipisan tulang) Atrofi kulit tempatan |
| Intramuskular atau intravena | Jerawat Katarak Edema (pengekalan cecair) Hiperglisemia (gula darah tinggi) Insomnia Rasa metalik Perubahan mood Osteoporosis Ulser perut Pertambahan berat badan |
| Lisan | Jerawat Katarak Penyembuhan luka yang lambat Kemurungan Edema Glaukoma Hirsutisme (pertumbuhan rambut badan yang tidak normal) Hiperglisemia Hipertensi (tekanan darah tinggi) Insomnia Lipodistrofi (pengagihan semula lemak badan) Perubahan emosi Kelemahan otot Loya atau muntah Osteoporosis Atrofi kulit Ulser perut Pertumbuhan terbantut pada kanak-kanak Kerentanan kepada jangkitan Pertambahan berat badan Memburukkan lagi penyakit kencing manis |
Kesan sampingan kortikosteroid boleh diminimumkan dengan mengambil dos berkesan terendah untuk tempoh masa terpendek yang diperlukan untuk mencapai matlamat terapeutik. Jangan sekali-kali mengubah dos yang ditetapkan tanpa terlebih dahulu bercakap dengan pembekal penjagaan kesihatan anda.
Pemberhentian Rawatan
Sebaik sahaja terdedah kepada ubat kortikosteroid, badan akan terpedaya memikirkan terdapat kuantiti kortisol yang mencukupi dalam badan dan tidak lagi menghasilkan hormon itu sendiri. Semakin lama anda menjalani rawatan, semakin banyak kelenjar adrenal akan berhenti berfungsi dan secara berkesan memasuki hibernasi.
Jika ubat kortikosteroid tiba-tiba dihentikan, ia boleh mengambil masa yang lama untuk kelenjar adrenal mula berfungsi semula dan memenuhi keperluan kortisol badan. Tanpa kortisol yang mencukupi untuk memastikan badan berfungsi secara normal, krisis adrenal boleh berlaku, yang ditunjukkan dengan pelbagai gejala yang berpotensi teruk, termasuk:
- Sakit perut atau sakit pinggang
- sakit kepala
- Demam panas
- Pening atau pening
- Kelemahan yang teruk
- Pergerakan selamba
- Berpeluh berlebihan
- Dehidrasi
- Keletihan
- Kekeliruan
- Loya atau muntah
- Degupan jantung yang laju
- Kadar pernafasan yang cepat
- Hilang kesedaran
- Koma
Satu lagi komplikasi yang mungkin adalah sindrom penarikan steroid di mana gejala keadaan yang dirawat tiba-tiba kembali sebaik sahaja rawatan dihentikan. Walaupun ini terutamanya dikaitkan dengan steroid oral, ia boleh berlaku apabila steroid topikal digunakan untuk jangka masa yang lama.
Untuk mengelakkan komplikasi ini, penyedia penjagaan kesihatan akan mengurangkan dos secara beransur-ansur jika ubat telah digunakan selama lebih daripada dua minggu atau jika steroid dos tinggi digunakan. Bergantung pada dos dan tempoh terapi, tempoh tirus boleh berlangsung dari minggu ke tahun dan mesti diawasi oleh doktor yang berpengalaman.
Kortikosteroid adalah ubat kuat yang boleh memperbaiki gejala banyak penyakit radang atau autoimun. Walau bagaimanapun, risiko mungkin melebihi manfaat jika ubat digunakan secara berlebihan atau digunakan secara tidak wajar.
Sentiasa mengambil kortikosteroid seperti yang ditetapkan. Jika gejala berkembang semasa rawatan, beritahu pembekal penjagaan kesihatan anda, tetapi jangan hentikan rawatan sehingga pembekal penjagaan kesihatan anda memberitahu anda berbuat demikian. Terapi alternatif selalunya boleh didapati jika kesan sampingan tidak boleh diterima atau berpotensi tidak dapat dipulihkan.
