Punca dan Faktor Risiko Semput

Semput—bunyi bernada tinggi seperti wisel yang dibuat apabila anda bernafas—adalah hasil daripada udara yang bergerak melalui saluran udara yang sempit. Asma adalah sebab yang paling biasa ini berlaku, tetapi ia bukan satu-satunya punca yang mungkin. Semput boleh menjadi tanda pelbagai keadaan, daripada masalah kecil (seperti menghirup udara sejuk) kepada beberapa yang sangat serius (seperti COPD atau tindak balas alahan yang teruk).

Perkara yang paling penting untuk diingat ialah berdehit tidak pernah normal. Jika anda perasan apabila anda menyedut atau menghembus nafas, dan terutamanya jika ia berterusan atau bertambah teruk, anda harus berjumpa doktor untuk mengetahui apa yang menyekat saluran pernafasan anda.

Punca Biasa

Penyempitan saluran udara (juga dirujuk sebagai penyumbatan atau halangan) biasanya berlaku dalam tiub bronkial kecil. Dalam sesetengah kes, ia mungkin disebabkan oleh masalah dengan saluran udara yang lebih besar (termasuk trakea atau bronkus) atau pita suara.

Dalam kedua-dua keadaan, nafas tidak mudah bergerak masuk dan keluar dari paru-paru. Apabila udara dipaksa melalui laluan terhalang, ciri bunyi siulan berdehit berlaku.

Beberapa isu boleh mewujudkan halangan pada saluran pernafasan. Tiga daripada yang paling biasa ialah asma, COPD, dan disfungsi pita suara.

Asma

Kebanyakan semput adalah berkaitan dengan asma bronkial dan biasanya berlaku dalam apa yang dipanggil “zon kuning” penyakit (julat pertengahan, apabila ia menjadi lebih teruk tetapi sebelum ia menjadi isu perubatan yang serius). Pada ketika itu, semput sering disertai dengan gejala asma yang lain, termasuk:

• Sesak dada
• batuk
• Sesak nafas

Terdapat pelbagai jenis asma, dan pelbagai cara untuk penyakit paru-paru kronik ini nyata. Tetapi kajian menunjukkan bahawa lebih daripada 53% daripada mereka yang mempunyai simptom yang konsisten dengan mana-mana jenis asma mempunyai sejarah berdehit.

Asma boleh dikawal dengan baik dengan penjagaan yang betul. Dalam kes asma kanak-kanak, kanak-kanak cenderung untuk “membesar daripadanya.” Gejala berhenti tanpa kesan berlarutan.

Penyakit Pulmonari Obstruktif Kronik (COPD)

COPD adalah penyakit radang progresif di mana paru-paru menjadi semakin meradang. Ini membawa kepada gejala seperti batuk berterusan, kahak berlebihan, sesak di dada, sesak nafas, dan berdehit.“–

Gejala ini mungkin tidak dapat dilihat pada peringkat awal COPD, tetapi ia menjadi lebih teruk apabila penyakit itu berlanjutan.

Tiada ubat untuk kerosakan yang tidak dapat dipulihkan pada paru-paru. Walaupun gejala COPD boleh diuruskan, penyakit ini akan terus berkembang dan menjadi lebih melemahkan dari semasa ke semasa.

Disfungsi Pita Suara

Juga dipanggil gerakan lipatan vokal paradoks, disfungsi pita suara (VCD) dicirikan oleh berdehit yang disebabkan oleh penutupan pita suara yang tidak normal. Gejala lain mungkin termasuk sesak nafas dan dada atau leher sesak.

Gejala VCD sangat mirip dengan asma sehingga kadangkala dipanggil asma pita suara.

Walaupun punca VCD masih belum jelas sepenuhnya, ia nampaknya berkaitan dengan titisan postnasal, komplikasi asma, dan refluks laryngopharyngeal (di mana asid perut naik ke esofagus dan merengsakan laring).“Faktor psikologi juga dianggap memainkan peranan dalam VCD pada sesetengah pesakit.

VCD boleh dirawat dengan terapi pertuturan atau senaman pernafasan, atau dengan merawat punca asas seperti refluks, membenarkan semput dan gejala lain hilang.

Punca yang Kurang Biasa

Pelbagai jenis jangkitan, tindak balas alahan dan kebimbangan kesihatan yang lain semuanya boleh menyebabkan halangan pulmonari yang mengakibatkan berdehit. Antara punca-punca berdehit yang kurang biasa ini ialah:

• Keabnormalan struktur. Ini termasuk tonsil atau adenoid yang membesar yang, apabila dijangkiti, boleh menghalang pernafasan pada kanak-kanak. Dalam kajian, 36% kanak-kanak yang mengalami wheezing kronik mempunyai beberapa jenis kelainan struktur. Masalah anatomi mungkin juga termasuk sista atau tumor paru-paru.

• Bronkospasme. Ini adalah penyempitan secara tiba-tiba saluran pernafasan yang biasa berlaku dalam asma yang juga boleh disebabkan oleh penyakit lain, senaman, pengambilan udara sejuk secara tiba-tiba, pendedahan kepada asap, anestesia, dan keadaan lain.

• Alahan. Semput yang berlaku selepas makan makanan tertentu, digigit serangga, atau terdedah kepada alergen lain adalah tanda tindak balas alahan. Anafilaksis adalah tindak balas alahan yang teruk yang boleh membawa kepada permulaan berdehit secara tiba-tiba. Ia adalah kecemasan yang berpotensi mengancam nyawa yang memerlukan rawatan segera.

• Badan asing. Bahaya tercekik seperti syiling, manik, atau gula-gula kecil boleh bersarang di dalam trakea dan menyebabkan berdehit.

• Parainfluenza. Tidak berkaitan dengan selesema bermusim, parainfluenza sebenarnya merujuk kepada sekumpulan virus yang menyebabkan jangkitan saluran pernafasan atas dan bawah. Sebahagian daripada ini mengakibatkan berdehit, termasuk bronkitis, bronchiolitis, dan radang paru-paru.

• Sistik Fibrosis. Cystic fibrosis adalah penyakit kongenital yang mengakibatkan pertumbuhan yang lemah pada zaman kanak-kanak, masalah berat badan, batuk, dan sesak nafas. Kira-kira 61% kanak-kanak dengan cystic fibrosis mengalami semput yang dikaitkan dengan masalah pernafasan yang mendasari dalam enam tahun pertama kehidupan.

• Penyakit refluks gastroesophageal (GERD). Walaupun GERD boleh menjadi punca asma yang semakin teruk, GERD juga boleh menyebabkan radang paru-paru berulang atau parut pada paru-paru—penyebab berdehit yang kurang biasa.

• Embolisme pulmonari. Embolisme pulmonari adalah bekuan darah di dalam paru-paru. Semput mungkin merupakan salah satu daripada beberapa simptom, tetapi pesakit lebih kerap mengalami sesak nafas akut dan sakit dada.

Gangguan Genetik dan Kecacatan Kelahiran

Semput berkaitan dengan pelbagai gangguan yang rumit. Sesetengah daripada ini mempunyai komponen genetik, dan anda mungkin berisiko lebih besar jika anda mengalami mutasi kromosom

Kekurangan AAT

Gangguan genetik yang dipanggil kekurangan alpha-1-antitrypsin (AAT) menyebabkan kerosakan paru-paru yang membawa kepada COPD dan emfisema. Dalam keadaan yang diwarisi ini, badan tidak menghasilkan cukup protein AAT, yang biasanya akan menghentikan enzim berkuasa yang memusnahkan sel-sel mati dalam paru-paru.

Tanpa AAT yang mencukupi, enzim mula memusnahkan sel yang sihat, dan kantung udara kecil dalam paru-paru (alveoli) rosak.

Gejala awal kekurangan AAT, yang biasanya nyata antara umur 20 dan 50, termasuk sesak nafas, mengurangkan keupayaan untuk bersenam, dan berdehit.

Mutasi CFTR

Fibrosis kistik adalah salah satu penyakit genetik yang lebih biasa. Kekerapan berbeza mengikut latar belakang etnik, mempengaruhi satu daripada 2,500 hingga 3,500 bayi baru lahir kulit putih, tetapi hanya satu daripada 17,000 orang Afrika Amerika dan satu daripada 31,000 orang Asia Amerika.

CF ialah gangguan resesif autosomal, bermakna anda perlu mewarisi mutasi CFTR daripada ibu dan bapa anda untuk menghidap penyakit ini. Jika anda hanya mewarisi satu gen yang rosak, anda tidak akan mempunyai CF tetapi sebaliknya akan menjadi pembawa gen bermutasi, bermakna anda boleh mewariskannya kepada keturunan.

Fistula trakeoesofagus

Kecacatan kelahiran yang sangat jarang berlaku, tidak diwarisi, fistula trakeoesofagus ialah masalah struktur yang menyebabkan berdehit. Bayi dengan keadaan ini dilahirkan dengan sambungan yang tidak normal antara esofagus (tiub yang membawa dari kerongkong ke perut) dan trakea (tiub yang membawa dari kerongkong ke tenggorokan dan paru-paru).“”

Kardiovaskular

Semput juga boleh disebabkan oleh pengumpulan cecair di dalam paru-paru, yang disebabkan oleh kegagalan jantung kongestif (CHF).

Dengan CHF, jantung tidak dapat mengepam darah dengan secukupnya ke seluruh badan. Darah yang tidak boleh ditolak ke hadapan kembali ke dalam urat, dan cecair bocor ke dalam paru-paru.

Bersama-sama dengan berdehit, anda mungkin mengalami batuk berterusan yang menghasilkan lendir berwarna darah.

Faktor Risiko Gaya Hidup

Sesetengah punca berdehit tidak dapat dikawal. Walau bagaimanapun, terdapat beberapa faktor yang boleh diubah suai yang boleh mengurangkan risiko anda untuk keadaan yang menyebabkan kesukaran bernafas. Ini termasuk:

• Menghisap rokok
• Pendedahan kepada asap rokok
• Pendedahan kepada bahan kimia
• Pencemaran udara dalaman dan luaran

Kadangkala semput spontan dan masalah pernafasan lain yang disebabkan oleh faktor-faktor ini berlalu sebaik sahaja bahan perengsa dikeluarkan.

Dalam kes lain, faktor ini boleh menyebabkan penyakit serius, seperti tumor kanser atau COPD yang memerlukan rawatan.

Kerana wheezing bukanlah sebahagian daripada pernafasan biasa, anda harus sentiasa mendapatkan nasihat perubatan jika anda mula mengalami wheezing dan tidak mempunyai pemahaman yang jelas tentang puncanya, atau jika wheezing sedia ada semakin ketara dan kerap.