Anda mungkin berasa keliru atau kecewa apabila paras gula darah anda meningkat walaupun anda sedang berdiet. Anda mengurangkan gula, mengelakkan minuman manis dan mengawal saiz bahagian, tetapi keputusan ujian glukosa darah anda kekal tinggi. Keadaan ini mempunyai beberapa punca. Setiap punca mempunyai mekanisme biologi yang jelas. Apabila anda memahami mekanisme tersebut, anda boleh bertindak balas dengan cara yang lebih berkesan.
126 mg/dL (7 mmol/L) atau lebih tinggi. Bagi penghidap diabetes, ia biasanya dianggap melebihi 180 mg/dL (10 mmol/L) satu hingga dua jam selepas makan.
Sebab paras glukosa darah anda meningkat walaupun anda sedang berdiet
1. Anda masih makan lebih banyak karbohidrat daripada yang boleh dikendalikan oleh badan anda
Walaupun anda mengikuti diet, anda masih boleh makan lebih banyak karbohidrat daripada yang boleh diproses dengan betul oleh badan anda. Karbohidrat terurai menjadi glukosa dalam sistem pencernaan kita. Jumlah glukosa ini memasuki aliran darah kita.
Jika anda mempunyai rintangan insulin atau diabetes, sel anda tidak bertindak balas dengan baik kepada insulin. Insulin biasanya membantu glukosa bergerak dari darah ke dalam sel. Apabila sel anda menentang insulin, glukosa kekal dalam darah anda. Mekanisme ini meningkatkan paras gula darah anda.
Anda mungkin fikir anda makan sangat sedikit karbohidrat, tetapi makanan seperti nasi, roti, buah-buahan, susu, dan juga beberapa sayur-sayuran mengandungi karbohidrat. Saiz bahagian yang besar boleh mengatasi tindak balas insulin anda. Lebihan beban ini membawa kepada paras gula darah yang tinggi selepas makan.
2. Hati anda mengeluarkan terlalu banyak glukosa
Hati menyimpan glukosa dalam bentuk glikogen. Apabila anda tidak makan, hati anda memecahkan glikogen dan membebaskan glukosa ke dalam darah. Hati anda juga membuat glukosa baru melalui proses yang dipanggil glukoneogenesis.
Jika anda mempunyai rintangan insulin, insulin tidak menyekat pengeluaran glukosa dalam hati dengan berkesan. Rintangan insulin ini membolehkan hati anda mengeluarkan glukosa walaupun gula darah anda sudah tinggi.
Pengeluaran berlebihan dalam hati ini sering menjadi punca paras gula darah puasa yang tinggi pada waktu pagi. Peningkatan pada waktu pagi ini kadangkala dipanggil fenomena fajar. Hormon seperti kortisol dan hormon pertumbuhan meningkat pada awal pagi. Hormon ini merangsang hati anda untuk mengeluarkan lebih banyak glukosa. Kesan hormon ini meningkatkan gula darah anda sebelum anda makan.
3. Hormon tekanan meningkatkan gula darah anda
Apabila anda berasa tertekan, badan anda mengeluarkan hormon seperti kortisol dan adrenalin. Hormon tekanan ini menyediakan badan anda untuk bertindak. Mereka meningkatkan kadar jantung dan tekanan darah. Mereka juga meningkatkan gula darah.
Kortisol merangsang hati anda untuk menghasilkan lebih banyak glukosa. Adrenalin mengurangkan keberkesanan insulin. Tindakan gabungan hormon ini meningkatkan glukosa dalam darah anda.
Tekanan emosi, kurang tidur, sakit, dan kesakitan semuanya boleh mengaktifkan tindak balas tekanan ini. Walaupun diet anda ketat, kesan hormon tekanan ini boleh mendorong gula darah anda lebih tinggi.
4. Kurang tidur memburukkan lagi rintangan insulin
Jika anda tidak cukup tidur, badan anda menjadi lebih tahan terhadap insulin. Kurang tidur meningkatkan tahap kortisol. Peningkatan kortisol ini meningkatkan gula darah.
Tidur yang kurang baik juga menjejaskan hormon yang mengawal selera makan. Anda mungkin berasa lebih lapar dan mengidamkan makanan yang kaya dengan karbohidrat. Walaupun anda cuba mengawal diet anda, ketidakseimbangan hormon ini menjadikan kawalan glukosa lebih sukar.
Rintangan insulin yang berkaitan dengan tidur ini boleh meningkatkan gula darah puasa dan gula darah selepas makan.
5. Gula tersembunyi dan makanan yang diproses
Sesetengah makanan berbungkus mengandungi gula tambahan, walaupun pada label mengatakan “sihat” atau “rendah lemak.” Sos, sos, yogurt dan bijirin sarapan selalunya mengandungi gula tambahan.
Apabila anda makan makanan ini, sistem pencernaan anda memecahkan gula tambahan kepada glukosa. Penyerapan gula ini meningkatkan paras gula darah anda dengan cepat.
Sesetengah makanan yang diproses juga mengandungi kanji yang ditapis. Pati yang ditapis terurai dengan cepat menjadi glukosa. Pecahan cepat ini menyebabkan lonjakan mendadak dalam gula darah.
6. Anda makan terlalu sedikit, yang mencetuskan tindak balas hormon
Diet yang sangat ketat boleh menjadi bumerang. Apabila anda makan terlalu sedikit, badan anda merasakan kelaparan dan bertindak balas dengan meningkatkan hormon tekanan seperti kortisol dan glukagon.
Glukagon memberi isyarat kepada hati untuk membebaskan glukosa yang disimpan. Kortisol meningkatkan pengeluaran glukosa. Tindak balas kelangsungan hidup ini bertujuan untuk mengekalkan bekalan tenaga. Walau bagaimanapun, tindak balas hormon ini boleh meningkatkan gula darah anda, terutamanya jika anda sudah mempunyai rintangan insulin.
7. Penyakit atau jangkitan meningkatkan gula dalam darah
Apabila anda mempunyai jangkitan, sistem imun anda mengaktifkan keradangan. Badan anda mengeluarkan hormon tekanan untuk melawan jangkitan.
Hormon ini meningkatkan pengeluaran glukosa dalam hati. Mereka juga mengurangkan sensitiviti insulin. Tindak balas imun ini meningkatkan gula darah, walaupun anda makan kurang daripada biasa.
Ramai orang melihat keputusan ujian glukosa darah yang lebih tinggi semasa selesema, selesema atau penyakit lain. Peningkatan glukosa darah yang berkaitan dengan penyakit ini selalunya bertambah baik selepas pemulihan.
8. Sesetengah ubat meningkatkan gula dalam darah
Ubat-ubatan tertentu meningkatkan gula darah sebagai kesan sampingan. Contohnya termasuk ubat kortikosteroid, beberapa ubat antidepresan, ubat tekanan darah tertentu dan beberapa ubat antipsikotik.
Ubat kortikosteroid sangat meningkatkan pengeluaran glukosa dalam hati. Mereka juga mengurangkan sensitiviti insulin dalam otot dan tisu lemak. Kesan ubat ini boleh meningkatkan gula darah dengan ketara.
Jika gula darah anda meningkat selepas memulakan ubat baru, anda perlu membincangkan kesan ubat ini dengan doktor anda.
9. Kekurangan aktiviti fizikal mengurangkan penggunaan glukosa
Otot kita menggunakan glukosa untuk tenaga. Apabila anda menggerakkan badan anda, sel-sel otot mengambil glukosa daripada darah anda. Pengambilan glukosa ini tidak selalu memerlukan sejumlah besar insulin.
Jika anda duduk dalam tempoh yang lama dan mengelakkan senaman, otot anda menggunakan kurang glukosa. Ini membolehkan glukosa kekal dalam aliran darah anda.
Aktiviti fizikal yang kerap meningkatkan sensitiviti insulin. Tanpa aktiviti fizikal, kawalan gula darah anda mungkin bertambah teruk, walaupun diet anda berhati-hati.
10. Berat badan naik semula atau berat badan tersembunyi meningkatkan ketahanan insulin
Walaupun peningkatan kecil dalam lemak badan, terutamanya lemak di sekitar perut, boleh memburukkan lagi rintangan insulin. Tisu lemak membebaskan bahan keradangan. Bahan-bahan keradangan ini mengganggu isyarat insulin.
Keradangan ini mengurangkan keupayaan sel untuk bertindak balas terhadap insulin. Akibatnya, glukosa kekal dalam darah anda.
Anda boleh mengikuti diet, tetapi jika jumlah pengambilan kalori masih melebihi keperluan anda, penambahan berat badan secara beransur-ansur boleh berlaku. Pertambahan berat badan ini menjadikan kawalan glukosa lebih sukar.
11. Perubahan hormon menjejaskan gula dalam darah
Hormon sangat mempengaruhi peraturan glukosa darah. Contohnya:
- Semasa kitaran haid, progesteron boleh meningkatkan ketahanan insulin.
- Semasa menopaus, perubahan dalam tahap estrogen boleh memburukkan sensitiviti insulin.
- Gangguan tiroid boleh mengubah metabolisme dan keseimbangan glukosa.
Perubahan hormon ini boleh meningkatkan gula darah, walaupun diet anda tetap sama.
Apa yang anda boleh lakukan
Jika gula darah anda meningkat walaupun berdiet, anda tidak boleh menganggap bahawa usaha anda telah gagal. Sebaliknya, anda harus memeriksa:
- Jumlah pengambilan karbohidrat dan saiz bahagian anda
- Kualiti tidur anda
- Tahap tekanan anda
- Aktiviti fizikal anda
- Penyakit baru-baru ini
- Perubahan ubat
- Keadaan hormon
Anda mungkin memerlukan ujian darah untuk memeriksa glukosa darah puasa, hemoglobin terglikasi, fungsi tiroid dan penanda metabolik lain. Seorang profesional penjagaan kesihatan boleh membantu anda mengenal pasti punca dominan.
