Sesak nafas dan rasa berat kaki boleh berlaku bersama-sama untuk pelbagai sebab. Beberapa punca menjejaskan jantung dan saluran darah. Penyebab lain menjejaskan paru-paru, otot, darah, saraf, atau keseimbangan cecair badan. Dalam sesetengah orang, kedua-dua gejala berkembang semasa senaman. Pada orang lain, kedua-dua gejala muncul walaupun dalam keadaan rehat.
Gabungan sesak nafas dan kaki berat memerlukan perhatian kerana beberapa punca boleh menjadi serius jika anda tidak menerima rawatan. Kegagalan jantung, pembekuan darah, anemia teruk dan penyakit paru-paru lanjutan adalah contoh keadaan yang boleh menyebabkan kedua-dua gejala.
Apakah maksud “kaki berat”?
Sensasi kaki berat biasanya menggambarkan satu atau lebih gejala berikut:
- Kaki yang terasa letih atau berat
- Kesukaran menaiki tangga
- Kelemahan semasa berjalan
- Sakit atau tekanan pada kaki
- Sensasi bahawa kaki memerlukan lebih banyak usaha untuk bergerak
- Bengkak kaki yang membuatkan kaki terasa berat.
Anda mungkin berasa berat kaki disebabkan oleh kelemahan otot, pengumpulan cecair, peredaran darah yang lemah, disfungsi saraf, atau pengurangan penghantaran oksigen ke tisu, bergantung kepada punca.
Penyakit atau keadaan yang menyebabkan sesak nafas dan rasa berat di kaki
1. Kegagalan jantung
Kegagalan jantung biasanya menyebabkan sesak nafas bersama-sama dengan rasa berat kaki.
Kegagalan jantung berlaku pada kira-kira 1% hingga 2% orang dewasa di negara kita. Kelaziman meningkat dengan usia dan melebihi 10% di kalangan orang yang berumur lebih daripada 70 tahun.
Sesak nafas adalah salah satu gejala kegagalan jantung yang paling biasa. Anda sering merasa kaki berat kerana cecair terkumpul di kaki dan otot menerima kurang aliran darah semasa aktiviti.
Kegagalan jantung berlaku apabila jantung tidak dapat mengepam darah dengan cukup berkesan untuk memenuhi keperluan badan.
Penyebab umum kegagalan jantung adalah:
- Penyakit arteri koronari
- Serangan jantung sebelumnya
- Darah tinggi
- Penyakit injap jantung
- Kardiomiopati
- Gangguan jantung yang diwarisi tertentu.
Jantung yang lemah membolehkan darah kembali ke dalam saluran darah paru-paru.
Sandaran darah ini meningkatkan tekanan di dalam saluran darah paru-paru. Cecair kemudian bocor ke dalam tisu paru-paru. Paru-paru menjadi kurang cekap untuk memindahkan oksigen ke dalam aliran darah.
Akibatnya, anda mengalami sesak nafas semasa aktiviti atau semasa berbaring, dan mengurangkan toleransi senaman.
Anda berasa berat kaki kerana:
- Cecair terkumpul di kaki dan buku lali.
- Pengurangan aliran darah sampai ke otot kaki.
- Penyaman otot berkurangan dari semasa ke semasa.
- Penghantaran oksigen ke tisu menjadi kurang cekap.
Gabungan bengkak, peredaran darah berkurangan, dan penghantaran oksigen berkurangan mewujudkan sensasi kaki berat.
2. Kekurangan vena kronik
Kekurangan vena kronik adalah punca yang sangat biasa bagi kaki berat. Sesetengah orang juga mengalami sesak nafas kerana kekurangan kecergasan fizikal, obesiti atau penyakit kardiovaskular yang berkaitan.
Kekurangan vena kronik berlaku pada kira-kira 20% orang dewasa di negara kita.
Urat kaki mengandungi injap yang membantu darah kembali ke jantung. Apabila injap ini rosak, darah mengalir ke belakang dan berkumpul di kaki.
Faktor-faktor yang meningkatkan risiko kekurangan vena kronik adalah:
- Umur yang lebih tua
- Obesiti
- Kehamilan
- Berdiri untuk tempoh yang lama
- sejarah keluarga.
Pengumpulan darah meningkatkan tekanan di dalam urat kaki. Peningkatan tekanan ini menyebabkan kaki kenyang, sakit, bengkak, keletihan, rasa berat pada kaki.
Kekurangan vena kronik tidak secara langsung menyebabkan sesak nafas. Walau bagaimanapun, ramai orang yang mengalami keadaan ini juga mengalami obesiti, aktiviti fizikal yang berkurangan, penyakit jantung, atau penyakit paru-paru. Keadaan yang berkaitan ini boleh menyebabkan sesak nafas.
3. Penyakit arteri periferal
Penyakit arteri periferal berlaku apabila arteri yang membekalkan kaki menjadi sempit. Risiko mendapat penyakit ini meningkat dengan usia.
Penyakit arteri periferal berkembang kerana deposit lemak terkumpul di dalam dinding arteri.
Faktor utama yang meningkatkan risiko mendapat penyakit ini ialah:
- Menghisap tembakau
- kencing manis
- Kolestrol tinggi
- Darah tinggi
- Umur yang lebih tua.
Arteri yang menyempit mengurangkan aliran darah ke otot.
Semasa berjalan atau bersenam, otot memerlukan lebih banyak oksigen. Bekalan darah yang berkurangan tidak dapat memenuhi permintaan tersebut. Anda mungkin berasa berat kaki, keletihan kaki, kekejangan, atau sakit semasa berjalan.
Ramai orang dengan penyakit arteri periferal juga mempunyai penyakit arteri yang menjejaskan jantung.
Kecergasan yang berkurangan dan penyakit jantung yang berkaitan boleh menyumbang kepada sesak nafas.
4. Anemia
Anemia adalah satu lagi punca biasa sesak nafas disertai dengan kaki berat atau kaki lemah.
Kekurangan zat besi adalah penyebab anemia yang paling biasa.
Anemia berkembang apabila darah mengandungi terlalu sedikit sel darah merah yang sihat atau terlalu sedikit hemoglobin.
Penyebab umum anemia adalah:
- Kekurangan zat besi
- Kekurangan vitamin
- Penyakit buah pinggang kronik
- Kehilangan darah
- Gangguan sumsum tulang.
Sel darah merah mengangkut oksigen. Apabila bilangan sel darah merah jatuh, kurang oksigen yang sampai ke tisu. Tubuh bertindak balas dengan meningkatkan usaha pernafasan dan kadar denyutan jantung.
Otot kaki juga menerima kurang oksigen. Akibatnya, otot cepat letih semasa melakukan aktiviti.
Anda mungkin berasa lemah kaki, kaki berat, atau stamina berkurangan.
5. Penyakit paru-paru kronik
Beberapa penyakit paru-paru kronik boleh menyebabkan kedua-dua gejala.
Contohnya termasuk:
- Penyakit pulmonari obstruktif kronik
- Fibrosis pulmonari
- Asma yang teruk.
Penyakit paru-paru kronik berkembang kerana beberapa sebab, termasuk:
- Menghisap tembakau
- Pendedahan jangka panjang kepada pencemaran udara
- Pendedahan habuk pekerjaan
- Penyakit autoimun
- Kecederaan paru-paru sebelumnya.
Paru-paru yang rosak memindahkan oksigen dengan kurang cekap. Badan mesti bekerja lebih keras untuk bernafas.
Anda mungkin berasa berat kaki kerana penghantaran oksigen yang berkurangan, kehilangan jisim otot, ketidakaktifan fizikal atau keletihan umum.
6. Obesiti
Obesiti biasanya menyumbang kepada kedua-dua gejala.
Berat badan yang berlebihan meningkatkan kerja pernafasan. Diafragma dan dinding dada mesti bekerja lebih keras semasa pernafasan.
Berat badan yang berlebihan juga memberi tekanan yang lebih besar pada otot, sendi, dan urat. Akibatnya, berjalan memerlukan lebih banyak usaha dan kaki mungkin terasa berat.
7. Penyakit buah pinggang dengan pengekalan cecair
Penyakit buah pinggang boleh menyebabkan kedua-dua gejala.
Kira-kira 8% daripada penduduk negara kita mempunyai penyakit buah pinggang kronik. Punca-punca biasa penyakit buah pinggang kronik adalah:
- kencing manis
- Darah tinggi
- Penyakit autoimun
- Gangguan buah pinggang yang diwarisi.
Buah pinggang yang rosak mungkin membenarkan cecair terkumpul di dalam badan. Cecair akhirnya boleh berkumpul di dalam paru-paru, menyebabkan sesak nafas.
Cecair berlebihan biasanya terkumpul di kaki, menyebabkan bengkak, sesak, kaki berat.
8. Trombosis urat dalam dan embolisme pulmonari
Kedua-dua keadaan ini memerlukan rawatan perubatan segera.
Trombosis urat dalam adalah keadaan di mana bekuan darah terbentuk dalam urat dalam, biasanya di kaki, menyebabkan gejala seperti bengkak, sakit, kehangatan, dan kemerahan.
Embolisme pulmonari berlaku apabila sebahagian daripada bekuan darah—selalunya daripada trombosis vena dalam—terputus dan bergerak ke paru-paru, menyekat aliran darah dan berpotensi menyebabkan sesak nafas secara tiba-tiba, sakit dada, paras oksigen rendah, dan, dalam kes yang teruk, kematian.
Gumpalan darah lebih mudah terbentuk apabila:
- Aliran darah menjadi lembap
- Salur darah tercedera
- Pembekuan darah menjadi aktif secara tidak normal.
Faktor-faktor yang meningkatkan risiko trombosis vena dalam adalah:
- Pembedahan
- Kanser
- Rehat katil yang berpanjangan
- Perjalanan jarak jauh
- Kehamilan.
Gumpalan darah di dalam urat kaki menghalang aliran darah normal. Tersumbat ini boleh menyebabkan rasa berat kaki, bengkak, sakit, panas.
Jika sebahagian daripada bekuan darah bergerak ke paru-paru, ia boleh menyekat arteri paru-paru. Sekatan ini mengurangkan pertukaran oksigen dan boleh menyebabkan sesak nafas secara tiba-tiba.
9. Penyakit neuromuskular
Penyakit neuromuskular adalah punca yang kurang biasa.
Contohnya termasuk:
- Miastenia gravis
- Sklerosis lateral amyotrophic
- Distrofi otot tertentu.
Penyakit neuromuskular adalah lebih jarang daripada penyakit jantung, obesiti, anemia, atau penyakit vena.
Penyebab penyakit neuromuskular adalah:
- Proses autoimun
- Mutasi genetik
- Kemerosotan sel saraf.
Penyakit neuromuskular boleh menjejaskan otot kaki, otot pernafasan. Akibatnya, anda mengalami rasa berat kaki dan sesak nafas.
Tanda amaran yang memerlukan rawatan perubatan segera
Dapatkan rawatan perubatan segera jika anda mempunyai salah satu daripada tanda berikut:
- Sesak nafas yang teruk secara tiba-tiba
- Sakit dada
- Pengsan
- Bibir biru atau hujung jari
- Satu kaki bengkak yang menyakitkan
- Gejala yang semakin teruk
- Batuk darah
- Kelemahan yang teruk.
Bagaimana doktor mendiagnosis punca
Doktor bermula dengan menyemak gejala dan sejarah perubatan anda.
Penilaian mungkin termasuk:
Pemeriksaan fizikal
Doktor anda mungkin memeriksa:
- Tekanan darah
- Degupan jantung
- Tahap oksigen
- Bunyi paru-paru
- Bunyi jantung
- Bengkak kaki
- Peredaran kaki.
Ujian darah
Ujian darah boleh menilai:
- Anemia
- Fungsi buah pinggang
- Fungsi hati
- Jangkitan
- Ketegangan jantung.
Ujian pengimejan
Doktor boleh memerintahkan ujian pengimejan ini:
- X-ray dada
- Ekokardiogram
- Ultrasound kaki
- Imbasan tomografi yang dikira.
Ujian jantung
Penilaian jantung mungkin termasuk:
- Elektrokardiogram
- Pemantauan kadar jantung semasa melakukan senaman
- Ekokardiografi.
Ujian paru-paru
Doktor boleh melakukan:
- Ujian fungsi paru-paru
- Pengukuran oksigen
- Pengimejan dada.
Rawatan sesak nafas bersama dengan kaki berat
Rawatan bergantung kepada punca asas.
Rawatan kegagalan jantung
Rawatan mungkin termasuk:
- Ubat yang mengeluarkan cecair yang berlebihan
- Ubat tekanan darah
- Perubahan gaya hidup
- Rawatan penyakit jantung yang mendasari
Rawatan penyakit vena
Rawatan mungkin termasuk:
- Memakai stoking mampatan
- Ketinggian kaki
- Melakukan senaman
- Pengurangan berat badan
- Prosedur vena apabila perlu.
Rawatan anemia
Rawatan bergantung kepada punca dan mungkin termasuk:
- Penggantian besi
- Penggantian vitamin
- Rawatan pendarahan
- Rawatan penyakit kronik.
Rawatan penyakit paru-paru
Rawatan mungkin termasuk:
- Ubat yang disedut
- Pemulihan pulmonari
- Terapi oksigen
- Berhenti merokok.
Rawatan penyakit buah pinggang
Rawatan mungkin termasuk:
- Pengurusan cecair
- Kawalan tekanan darah
- Rawatan gangguan buah pinggang yang mendasari
- Dialisis dalam kes yang teruk.
Rawatan darah beku
Rawatan biasanya termasuk:
- Ubat penipisan darah
- Prosedur penyingkiran bekuan dalam kes terpilih
Apa yang perlu anda lakukan jika anda mengalami sesak nafas dan kaki berat
Jika kedua-dua gejala berterusan, jadualkan penilaian perubatan.
Anda sepatutnya:
- Pantau apabila gejala berlaku.
- Perhatikan sama ada senaman memburukkan gejala atau tidak.
- Perhatikan sama ada kaki bengkak atau tidak.
- Semak semula ubat anda dengan profesional penjagaan kesihatan.
- Mengekalkan berat badan yang sihat.
- Kekal aktif secara fizikal dalam had anda.
- Elakkan menghisap tembakau.
Jangan menganggap bahawa penuaan sahaja menyebabkan kedua-dua gejala. Penyakit jantung, anemia, pembekuan darah, penyakit buah pinggang, dan beberapa gangguan lain boleh menghasilkan dua gejala ini. Diagnosis awal selalunya meningkatkan hasil rawatan dan mengurangkan risiko komplikasi.
