Gambaran keseluruhan
Thrombocytopenia (Bahasa Inggeris: thrombocytopenia) ialah keadaan di mana anda mempunyai kiraan platelet darah rendah. Platelet (thrombocyte) ialah sel darah tidak berwarna yang membantu pembekuan darah. Platelet menghentikan pendarahan dengan menggumpal dan membentuk palam dalam kecederaan saluran darah.
Trombositopenia mungkin berlaku akibat gangguan sumsum tulang seperti leukemia atau masalah sistem imun. Atau ia boleh menjadi kesan sampingan pengambilan ubat-ubatan tertentu. Trombositopenia berlaku pada kanak-kanak dan orang dewasa.
Trombositopenia boleh menjadi ringan dan menyebabkan sedikit tanda atau gejala. Dalam kes yang jarang berlaku, bilangan platelet boleh menjadi sangat rendah sehingga pendarahan dalaman yang berbahaya berlaku. Terdapat beberapa pilihan rawatan untuk trombositopenia.
Gejala trombositopenia
Tanda dan gejala trombositopenia mungkin termasuk:
- Lebam mudah atau berlebihan (purpura)
- Pendarahan dangkal ke dalam kulit yang kelihatan sebagai ruam bintik-bintik ungu kemerahan (petechiae) bersaiz tepat, biasanya pada bahagian bawah kaki
- Pendarahan berpanjangan akibat luka
- Pendarahan dari gusi atau hidung
- Darah dalam air kencing atau najis
- Aliran haid yang luar biasa berat
- Keletihan
- Limpa yang diperbesarkan
Bilakah anda perlu berjumpa doktor?
Buat temu janji dengan doktor jika anda mempunyai tanda-tanda trombositopenia yang membimbangkan anda.
Pendarahan yang tidak berhenti adalah kecemasan perubatan. Dapatkan bantuan segera untuk pendarahan yang tidak dapat dikawal dengan teknik pertolongan cemas biasa, seperti memberi tekanan pada kawasan tersebut.
Punca trombositopenia
Trombositopenia bermakna anda mempunyai kurang daripada 150,000 platelet setiap mikroliter darah yang beredar. Oleh kerana setiap platelet hidup hanya kira-kira 10 hari, badan anda biasanya memperbaharui bekalan platelet anda secara berterusan dengan menghasilkan platelet baru dalam sumsum tulang anda.
Thrombocytopenia jarang diwarisi; atau ia boleh disebabkan oleh beberapa ubat atau keadaan. Walau apa pun puncanya, platelet yang beredar dikurangkan oleh satu atau lebih daripada proses berikut: terperangkap platelet dalam limpa, pengeluaran platelet berkurangan atau peningkatan kemusnahan platelet.
Platlet terperangkap
Limpa ialah organ kecil kira-kira sebesar penumbuk anda yang terletak betul-betul di bawah sangkar rusuk anda di sebelah kiri perut anda. Biasanya, limpa anda berfungsi untuk melawan jangkitan dan menapis bahan yang tidak diingini daripada darah anda. Limpa yang membesar – yang boleh disebabkan oleh beberapa gangguan – boleh menyimpan terlalu banyak platelet, yang mengurangkan bilangan platelet dalam edaran.
Pengurangan pengeluaran platelet
Platelet dihasilkan dalam sumsum tulang anda. Faktor-faktor yang boleh mengurangkan pengeluaran platelet termasuk:
- Leukemia dan kanser lain
- Beberapa jenis anemia
- Jangkitan virus, seperti hepatitis C atau HIV
- Ubat kemoterapi dan terapi sinaran
- Pengambilan alkohol yang banyak
Peningkatan pecahan platelet
Sesetengah keadaan perubatan boleh menyebabkan badan anda menggunakan atau memusnahkan platelet lebih cepat daripada yang dihasilkan, yang membawa kepada kekurangan platelet dalam aliran darah anda. Contoh keadaan perubatan tersebut termasuk:
- Kehamilan. Trombositopenia yang disebabkan oleh kehamilan biasanya ringan dan bertambah baik sejurus selepas bersalin.
- Trombositopenia imun. Penyakit autoimun, seperti lupus dan rheumatoid arthritis, menyebabkan jenis ini. Sistem imun badan tersilap menyerang dan memusnahkan platelet. Jika punca sebenar keadaan ini tidak diketahui, ia dipanggil purpura trombositopenik idiopatik. Jenis ini lebih kerap berlaku pada kanak-kanak.
- Bakteria dalam darah. Jangkitan bakteria teruk yang melibatkan darah (bakteremia) boleh memusnahkan platelet.
- Purpura trombositopenik trombotik. Ini adalah keadaan yang jarang berlaku yang berlaku apabila bekuan darah kecil tiba-tiba terbentuk di seluruh badan anda, menggunakan sejumlah besar platelet.
- Sindrom uremik hemolitik. Gangguan yang jarang berlaku ini menyebabkan penurunan mendadak dalam platelet, pemusnahan sel darah merah dan menjejaskan fungsi buah pinggang.
- Ubat-ubatan. Ubat-ubatan tertentu boleh mengurangkan bilangan platelet dalam darah anda. Kadangkala ubat mengelirukan sistem imun dan menyebabkan ia memusnahkan platelet. Contohnya termasuk heparin, kina, antibiotik yang mengandungi sulfa dan antikonvulsan.
Komplikasi daripada trombositopenia
Pendarahan dalaman yang berbahaya boleh berlaku apabila kiraan platelet anda jatuh di bawah 10,000 platelet setiap mikroliter. Walaupun jarang, trombositopenia teruk boleh menyebabkan pendarahan ke dalam otak, yang boleh membawa maut.
Diagnosis trombositopenia
Ujian berikut boleh digunakan untuk menentukan sama ada anda mempunyai trombositopenia:
- Ujian darah. Kiraan darah lengkap menentukan bilangan sel darah, termasuk platelet, dalam sampel darah anda.
- Peperiksaan fizikal, termasuk sejarah perubatan yang lengkap. Doktor anda akan mencari tanda-tanda pendarahan di bawah kulit anda dan merasakan perut anda untuk melihat sama ada limpa anda membesar. Doktor juga akan bertanya kepada anda tentang penyakit yang anda alami dan jenis ubat dan suplemen yang anda ambil baru-baru ini.
Doktor anda mungkin mencadangkan ujian dan prosedur lain untuk menentukan punca keadaan anda, bergantung pada tanda dan gejala anda.
Bersedia untuk temu janji dengan doktor
Mulakan dengan berjumpa doktor penjagaan primer anda, yang boleh menguruskan kebanyakan kes trombositopenia. Dalam situasi tertentu, doktor anda mungkin merujuk anda kepada pakar penyakit darah (ahli hematologi).
Berikut ialah beberapa maklumat untuk membantu anda bersedia untuk temu janji anda dengan doktor.
Apa yang perlu anda lakukan untuk menyediakan
Apabila anda membuat temu janji, tanya sama ada terdapat apa-apa yang perlu anda lakukan lebih awal, seperti menyekat diet anda.
Buat senarai:
- Tanda amaran yang anda perhatikan, seperti sebarang lebam atau pendarahan yang luar biasa atau sebarang ruam, dan apabila ia mula
- Maklumat peribadi utama, termasuk penyakit atau prosedur perubatan baru-baru ini seperti pemindahan darah, tekanan utama atau perubahan kehidupan baru-baru ini
- Semua ubat, vitamin dan makanan tambahan lain yang anda ambil, termasuk dos
- Soalan untuk ditanya kepada doktor anda
Bawa ahli keluarga atau rakan bersama anda untuk membantu anda mengingati maklumat yang anda terima.
Untuk trombositopenia, soalan untuk ditanya kepada doktor anda termasuk:
- Berapa banyak platelet yang saya ada dalam darah saya?
- Adakah kiraan platelet saya sangat rendah?
- Apakah yang menyebabkan trombositopenia saya?
- Adakah saya memerlukan lebih banyak ujian?
- Adakah keadaan saya mungkin sementara atau kronik?
- Apakah pilihan rawatan saya?
- Apa yang akan berlaku jika saya tidak melakukan apa-apa?
- Adakah terdapat sebarang sekatan yang perlu saya patuhi?
Rawatan trombositopenia
Trombositopenia boleh bertahan selama beberapa hari atau tahun. Orang yang mempunyai trombositopenia ringan mungkin tidak memerlukan rawatan. Bagi orang yang memerlukan rawatan untuk trombositopenia, rawatan bergantung kepada puncanya dan betapa teruknya ia.
Jika trombositopenia disebabkan oleh keadaan yang mendasari atau ubat, menangani punca itu mungkin menyembuhkannya. Sebagai contoh, jika anda mempunyai trombositopenia yang disebabkan oleh heparin, doktor anda boleh menetapkan ubat penipisan darah yang berbeza.
Pilihan rawatan lain termasuk:
- Pemindahan darah atau platelet. Jika paras platelet anda menjadi terlalu rendah, doktor anda boleh menggantikan darah yang hilang dengan pemindahan sel darah merah atau platelet yang dibungkus.
- Ubat-ubatan. Jika keadaan anda berkaitan dengan masalah sistem imun, doktor anda mungkin memberi ubat untuk meningkatkan kiraan platelet anda. Ubat pilihan pertama mungkin kortikosteroid. Jika ubat itu tidak berkesan, ubat yang lebih kuat boleh digunakan untuk menekan sistem imun anda.
- Pembedahan. Jika kaedah rawatan lain tidak membantu, doktor anda mungkin mengesyorkan pembedahan untuk membuang limpa anda (splenectomy).
- Terapi pertukaran plasma. Purpura trombositopenik trombotik boleh mengakibatkan kecemasan perubatan yang memerlukan pertukaran plasma.
Penjagaan di rumah
Jika anda mempunyai trombositopenia, anda perlu mencuba:
- Elakkan aktiviti yang boleh menyebabkan kecederaan. Tanya doktor anda aktiviti yang selamat untuk anda. Sukan kenalan, seperti tinju, seni mempertahankan diri dan bola sepak, membawa risiko kecederaan yang tinggi.
- Minum alkohol secara sederhana, atau jangan minum alkohol. Alkohol melambatkan pengeluaran platelet dalam badan anda. Tanya doktor anda sama ada anda boleh terus minum alkohol.
- Berhati-hati dengan ubat-ubatan yang dijual bebas. Ubat sakit yang dijual bebas, seperti aspirin dan ibuprofen (Advil, Motrin IB, jenama lain) boleh menghalang platelet daripada berfungsi dengan baik.