Codeine ialah ubat opioid yang digunakan terutamanya oleh doktor untuk melegakan kesakitan ringan hingga sederhana dan untuk menahan batuk. Codeine tergolong dalam kumpulan ubat yang dipanggil ubat analgesik opioid. Kumpulan ubat ini bertindak ke atas sistem saraf pusat untuk mengurangkan persepsi kesakitan dan mengurangkan refleks batuk.
Doktor sering menetapkan codeine apabila ubat bukan opioid seperti paracetamol atau ibuprofen tidak memberikan kelegaan kesakitan yang mencukupi. Dalam banyak produk, pengeluar menggabungkan codeine dengan ubat lain untuk meningkatkan kelegaan kesakitan. Gabungan biasa ialah: codeine dengan paracetamol, atau codeine dengan aspirin.
Ubat codeine boleh didapati secara meluas dalam beberapa bentuk:
- Tablet atau kapsul untuk melegakan kesakitan
- Sirap untuk menahan batuk
- Ubat gabungan dengan paracetamol atau ubat penahan sakit yang lain.
Nama dagangan biasa termasuk:
- Tylenol dengan Codeine
- Tablet Codeine Phosphate
- Co-codamol (kodin + paracetamol)
- Panadeine
- Robitussin AC (sirap batuk codeine).
Apabila doktor menggunakan codeine pada dos yang sesuai dan untuk tempoh yang singkat, ubat ini boleh mengurangkan kesakitan dan batuk berterusan dengan berkesan. Walau bagaimanapun, codeine juga menghasilkan beberapa kesan sampingan kerana ubat ini menjejaskan otak, sistem pencernaan, dan pusat kawalan pernafasan.
Mekanisme tindakan ubat codeine
Codeine sendiri mempunyai aktiviti opioid langsung yang lemah. Selepas anda menelan kodin, hati anda menukar sebahagian daripada ubat ini kepada morfin melalui enzim sitokrom P450 2D6.
Morfin ini kemudiannya mengikat kepada reseptor mu-opioid di otak dan saraf tunjang.
Pengaktifan reseptor ini menghasilkan beberapa kesan fisiologi:
- Mengurangkan penghantaran isyarat sakit. Pengaktifan reseptor mu-opioid mengurangkan pembebasan bahan neurotransmitter yang biasanya membawa isyarat sakit dari saraf ke otak.
- Persepsi kesakitan yang berubah. Kawasan otak yang memproses isyarat sakit menjadi kurang responsif. Perubahan ini mengurangkan pengalaman emosi dan deria kesakitan.
- Penindasan pusat batuk. Codeine juga bertindak pada pusat batuk di medula batang otak. Tindakan ini mengurangkan keinginan untuk batuk.
- Mengurangkan motilitas gastrousus. Pengaktifan reseptor opioid dalam saluran pencernaan melambatkan pergerakan usus.
Oleh kerana mekanisme ini, codeine boleh melegakan kesakitan dan mengurangkan batuk. Walau bagaimanapun, mekanisme ini juga menghasilkan banyak kesan sampingan.
Kesan sampingan ubat codeine
Codeine boleh menghasilkan kesan sampingan yang terdiri daripada ketidakselesaan ringan kepada komplikasi yang mengancam nyawa.
Kesan sampingan biasa codeine adalah:
- Mengantuk
- sembelit
- Loya
- muntah-muntah
- Pening kepala
- mulut kering
- sakit kepala
- berpeluh
- Gatal-gatal.
Kesan sampingan codeine yang jarang tetapi serius adalah:
- Kemurungan pernafasan
- Reaksi alergi yang teruk
- Tekanan darah rendah
- Kekeliruan
- Ketergantungan dan ketagihan kepada ubat
- Pengekalan kencing.
Bahagian berikut menerangkan cara codeine menyebabkan kesan sampingan ini dan cara anda boleh mengurangkan risiko.
1. Mengantuk dan sedasi
Codeine menyebabkan rasa mengantuk kerana mengaktifkan reseptor opioid menyekat aktiviti di beberapa kawasan otak yang mengawal kewaspadaan. Penindasan ini menjejaskan sistem pengaktifan retikular, yang mengekalkan keadaan terjaga.
Aktiviti neuron yang berkurangan dalam sistem ini menghasilkan rasa mengantuk, mengurangkan perhatian, dan masa tindak balas yang lebih perlahan.
Mengantuk adalah salah satu kesan sampingan codeine yang paling biasa.
Kira-kira 15% pengguna codeine mengalami rasa mengantuk yang ketara; kira-kira 25% pengguna mengalami sedasi ringan.
Anda boleh mengelakkan rasa mengantuk yang teruk dengan:
- Mengambil dos berkesan terendah
- Mengelakkan alkohol dan ubat penenang
- Mengambil codeine pada waktu malam jika sedasi mengganggu aktiviti siang hari.
Anda juga harus mengelakkan memandu atau mengendalikan mesin selepas anda mengambil ubat codeine.
2. Sembelit
Sembelit berlaku kerana codeine mengaktifkan reseptor opioid dalam sistem saraf enterik, yang mengawal motilitas usus.
Pengaktifan reseptor ini melambatkan pengecutan usus, meningkatkan penyerapan air daripada najis, dan menyebabkan najis lebih keras dan kering.
Sembelit berlaku pada kira-kira 22% orang yang mengambil ubat opioid. Risiko meningkat dengan tempoh rawatan yang lebih lama.
Tidak seperti banyak kesan sampingan yang lain, sembelit selalunya tidak bertambah baik dari semasa ke semasa.
Anda boleh mengurangkan sembelit dengan:
- Banyakkan minum air
- Makan makanan berserat tinggi seperti buah-buahan, sayur-sayuran, dan bijirin penuh
- Bersenam dengan kerap
- Menggunakan ubat pelembut najis atau ubat julap ringan jika perlu.
Doktor kadangkala menetapkan ubat julap pencegahan apabila rawatan jangka panjang dengan opioid diperlukan.
3. Loya dan muntah
Codeine merangsang zon pencetus kemoreseptor dalam batang otak. Rantau ini mengesan toksin dan ubat-ubatan dalam aliran darah dan mengaktifkan refleks muntah.
Mengaktifkan reseptor opioid dalam saluran penghadaman juga melambatkan pengosongan gastrik, dengan itu meningkatkan kembung perut dan menyumbang kepada loya.
Kajian klinikal melaporkan bahawa kira-kira 15% pesakit mengalami loya; kira-kira 7% pesakit mengalami muntah.
Gejala ini sering berkurangan selepas beberapa hari apabila badan anda menyesuaikan diri dengan ubat.
Anda boleh mengurangkan loya dan muntah dengan:
- Mengambil ubat codeine dengan makanan
- Bermula dengan dos yang rendah dan meningkat secara beransur-ansur
- Menggunakan ubat anti-loya jika gejala berterusan.
4. Pening
Codeine boleh menurunkan tekanan darah dan mengubah isyarat dalam sistem vestibular, yang mengekalkan keseimbangan.
Perubahan ini boleh menyebabkan pening, atau sensasi berputar, atau kesukaran mengekalkan keseimbangan.
Pening berlaku pada kira-kira 10% pesakit.
Anda boleh mengurangkan pening dengan:
- Berdiri perlahan dari posisi duduk atau baring
- Banyakkan minum air
- Mengelakkan pergerakan kepala secara tiba-tiba.
5. Kemurungan pernafasan
Kemurungan pernafasan berlaku kerana pengaktifan reseptor opioid menekan pusat pernafasan dalam batang otak. Pusat-pusat ini mengawal kadar pernafasan, kedalaman pernafasan, dan tindak balas karbon dioksida. Apabila codeine menekan pusat-pusat ini, pernafasan menjadi lebih perlahan dan lebih cetek.
Kemurungan pernafasan jarang berlaku pada dos terapeutik tetapi lebih berkemungkinan berlaku dalam keadaan tertentu.
Risiko ini lebih tinggi pada kanak-kanak dan orang dewasa yang lebih tua.
Sesetengah individu dengan pantas menukar kodein kepada morfin disebabkan oleh variasi genetik dalam enzim sitokrom P450 2D6. Penukaran pantas ini boleh menghasilkan tahap morfin yang berbahaya.
Bagaimana untuk mengurangkan risiko ini:
- Gunakan dos berkesan yang paling rendah
- Elakkan menggabungkan codeine dengan ubat penenang seperti benzodiazepin
- Elakkan alkohol
- Pantau pernafasan pada orang berisiko tinggi.
6. Gatal dan berpeluh
Ubat opioid merangsang pembebasan histamin dari sel mast. Pembebasan histamin menyebabkan tindak balas kulit seperti gatal-gatal, pembilasan, atau berpeluh.
Gatal-gatal ringan berlaku pada kira-kira 6% pesakit.
Anda boleh mengurangkan gatal-gatal dengan:
- Mengambil ubat antihistamin jika doktor mengesyorkan
- Kekal sejuk dan elakkan mandi air panas.
Gatal-gatal yang teruk harus segera mendapatkan perundingan perubatan.
7. Kebergantungan dan ketagihan kepada ubat
Codeine mengaktifkan laluan ganjaran di otak, terutamanya dalam sistem dopamin. Pengaktifan ini memperkukuh penggunaan ubat dan boleh menyebabkan pergantungan psikologi.
Pendedahan berulang kepada codeine juga menyebabkan penyesuaian fizikal dalam reseptor opioid. Apabila penyesuaian ini berlaku, pemberhentian ubat secara tiba-tiba menghasilkan beberapa gejala.
Kira-kira 4% pesakit yang menggunakan ubat opioid untuk melegakan kesakitan mengalami gangguan penggunaan opioid. Risiko ini meningkat dengan penggunaan jangka panjang.
Anda boleh mengurangkan risiko ini dengan:
- Menggunakan codeine untuk tempoh yang singkat sahaja
- Mengikut dos yang ditetapkan
- Mengelakkan peningkatan dos tanpa pengawasan perubatan
- Tirus secara beransur-ansur apabila anda menghentikan penggunaan ubat jangka panjang.
Siapa yang tidak boleh menggunakan codeine?
Sesetengah individu menghadapi risiko yang lebih tinggi dengan codeine.
Doktor biasanya mengelak menggunakan codeine untuk kumpulan berikut.
Kanak-kanak di bawah umur 12 tahun
Kanak-kanak memetabolismekan kodin tanpa diduga. Sesetengah kanak-kanak menukar kodein kepada morfin dengan sangat cepat, yang boleh menyebabkan kemurungan pernafasan yang membawa maut.
Bagi kanak-kanak, doktor biasanya memberi ubat alternatif seperti paracetamol, ibuprofen. Ubat-ubatan ini berkesan melegakan kesakitan dan lebih selamat untuk kanak-kanak.
Orang yang mengalami gangguan pernafasan
Keadaan seperti asma, penyakit pulmonari obstruktif kronik, atau apnea tidur sudah mengurangkan kapasiti pernafasan. Codeine boleh menyekat pernafasan lagi.
Bagi mereka ini, doktor biasanya menetapkan ubat alternatif seperti ubat anti-radang bukan steroid atau paracetamol. Ubat-ubatan ini melegakan kesakitan tanpa menekan pusat pernafasan.
Orang yang mempunyai penyakit hati
Penyakit hati yang teruk mengganggu metabolisme kodin. Kemerosotan ini boleh menyebabkan pengumpulan ubat atau metabolitnya.
Bagi mereka ini, doktor mungkin mengesyorkan ubat alternatif:
- Laraskan dos parasetamol dengan berhati-hati
- Ubat sakit bukan opioid tertentu.
Pilihan bergantung pada keadaan hati tertentu.
Wanita hamil atau menyusu
Morfin yang terbentuk daripada kodin boleh melintasi plasenta dan memasuki susu ibu. Pendedahan kepada codeine boleh menyebabkan kemurungan pernafasan pada bayi baru lahir.
Bagi wanita hamil atau menyusu, doktor sering mengesyorkan ubat alternatif:
- Paracetamol untuk melegakan kesakitan
- Kaedah bukan ubat seperti terapi fizikal apabila boleh.