Bagaimana Vaksin Berfungsi, Tepat?

Dikreditkan untuk menghapuskan penyakit berjangkit yang pernah digeruni seperti cacar, difteria dan polio, vaksin digembar-gemburkan sebagai salah satu pencapaian kesihatan awam yang paling hebat dalam sejarah moden.

Vaksin melatih sistem imun anda untuk mengenali dan melawan organisma penyebab penyakit tertentu yang dikenali sebagai patogen, yang termasuk virus dan bakteria. Mereka kemudian meninggalkan sel memori yang boleh mencetuskan pertahanan sekiranya patogen itu kembali.

Dengan menyesuaikan pertahanan imun badan sendiri, vaksin memberikan perlindungan terhadap banyak penyakit berjangkit, sama ada dengan menyekatnya sepenuhnya atau mengurangkan keterukan gejalanya.

Bagaimana Sistem Imun Berfungsi

Sistem imun badan mempunyai beberapa barisan pertahanan untuk membantu melindungi daripada penyakit dan melawan jangkitan. Mereka secara meluas dikelaskan kepada dua bahagian: imuniti semula jadi dan imuniti adaptif.

Kekebalan Semula Jadi

Ini adalah bahagian sistem imun yang anda miliki sejak lahir. Sistem imun semula jadi menyediakan badan dengan pertahanan barisan hadapannya terhadap penyakit dan diperbuat daripada sel-sel yang segera diaktifkan sebaik sahaja patogen muncul. Sel-sel tidak mengenali patogen tertentu; mereka hanya “tahu” patogen tidak sepatutnya berada di sana dan menyerang.

Sistem pertahanan termasuk sel darah putih yang dikenali sebagai makrofaj (makro-bermaksud “besar” dan -phage bermaksud “pemakan”) dan sel dendritik (dendri-bermaksud “pokok,” yang sesuai kerana sambungannya seperti cawangan).

Sel dendritik, khususnya, bertanggungjawab untuk membentangkan patogen kepada sistem imun untuk mencetuskan peringkat pertahanan seterusnya.

Kekebalan Adaptif

Juga dikenali sebagai imuniti yang diperolehi, sistem imun adaptif bertindak balas terhadap patogen yang ditangkap oleh pembela barisan hadapan. Setelah dibentangkan dengan patogen, sistem imun menghasilkan protein khusus penyakit (dipanggil antibodi) yang sama ada menyerang patogen atau merekrut sel lain (termasuk sel B atau limfosit sel T) untuk pertahanan badan.

Antibodi “diprogramkan” untuk mengenali protein khusus berasaskan penyerang pada permukaannya yang dikenali sebagai antigen. Antigen ini berfungsi untuk membezakan satu jenis patogen dari yang lain.

Apabila jangkitan telah dikawal, sistem imun meninggalkan sel-B memori dan sel-T untuk bertindak sebagai pengawal terhadap serangan masa hadapan. Sebahagian daripada ini adalah tahan lama, manakala yang lain semakin berkurangan dari semasa ke semasa dan mula hilang ingatan.

Bagaimana Vaksinasi Berfungsi

Dengan secara semulajadi mendedahkan tubuh kepada patogen setiap hari, tubuh secara beransur-ansur boleh membina pertahanan yang teguh terhadap pelbagai penyakit. Sebagai alternatif, badan boleh diimunisasi terhadap penyakit melalui vaksinasi.

Vaksinasi melibatkan pengenalan bahan yang dikenali oleh tubuh sebagai patogen, secara awalan mencetuskan tindak balas khusus penyakit. Pada dasarnya, vaksin “menipu” badan untuk berfikir bahawa ia sedang diserang, walaupun vaksin itu sendiri tidak menyebabkan penyakit.

Vaksin mungkin melibatkan bentuk patogen yang mati atau lemah, sebahagian daripada patogen, atau bahan yang dihasilkan oleh patogen.

Terdapat juga vaksin terapeutik yang mengaktifkan sistem imun untuk membantu merawat penyakit tertentu.

Pada masa ini terdapat tiga vaksin terapeutik yang diluluskan oleh Pentadbiran Makanan dan Dadah AS (FDA) yang boleh digunakan dalam rawatan kanser prostat, kanser pundi kencing invasif dan melanoma onkolitik. Yang lain sedang diterokai untuk merawat jangkitan virus seperti hepatitis B, hepatitis C, HIV dan human papillomavirus (HPV).

Jenis-jenis Vaksin

Walaupun matlamat semua vaksinasi adalah sama—untuk mencetuskan tindak balas imun khusus antigen—tidak semua vaksin berfungsi dengan cara yang sama.

Terdapat lima kategori luas vaksin yang sedang digunakan dan banyak subkategori, masing-masing dengan pencetus antigen yang berbeza dan sistem penghantaran (vektor).

Vaksin Langsung Dilemahkan

Vaksin hidup yang dilemahkan menggunakan keseluruhan, virus hidup atau bakteria yang telah dilemahkan (dilemahkan) untuk menjadikannya tidak berbahaya kepada orang yang mempunyai sistem imun yang sihat.

Sebaik sahaja dimasukkan ke dalam badan, virus atau bakteria yang dilemahkan mencetuskan tindak balas imun yang paling hampir dengan jangkitan semula jadi. Oleh sebab itu, vaksin hidup yang dilemahkan cenderung lebih tahan lama (tahan lebih lama) daripada banyak jenis vaksin lain.

Vaksin hidup yang dilemahkan boleh mencegah penyakit seperti:

• Influenza (vaksin flu semburan hidung sahaja)

• campak
• Beguk
• Rotavirus

• Rubella (campak Jerman)

• Varicella (cacar air)

• Varicella-zoster (kayap)

• Demam kuning

Vaksin Tidak Diaktifkan

Vaksin yang tidak aktif, juga dikenali sebagai vaksin yang dibunuh sepenuhnya, menggunakan keseluruhan virus yang telah mati. Walaupun virus itu tidak boleh mereplikasi, badan akan tetap menganggapnya sebagai berbahaya dan melancarkan tindak balas khusus antigen.

Vaksin yang tidak aktif digunakan untuk mencegah penyakit berikut:

• Hepatitis A

• Influenza (khususnya suntikan selesema)

• Polio
• Rabies

Vaksin Subunit

Vaksin subunit hanya menggunakan sekeping kuman atau sedikit protein untuk mencetuskan tindak balas imun. Oleh kerana mereka tidak menggunakan keseluruhan virus atau bakteria, kesan sampingannya tidaklah biasa seperti vaksin hidup. Dengan itu, berbilang dos biasanya diperlukan untuk vaksin itu berkesan.

Ini juga termasuk vaksin konjugat di mana serpihan antigen dilekatkan pada molekul gula yang dipanggil polisakarida.

Penyakit yang dicegah oleh vaksin subunit termasuk:

• Hepatitis B
• Haemophilus influenzae jenis b (Hib)
• Human papillomavirus (HPV)

• Pertusis (batuk kokol)

• Penyakit pneumokokal
• Penyakit meningokokal

Vaksin Toksoid

Kadangkala ia bukan bakteria atau virus yang anda perlukan perlindungan tetapi lebih kepada toksin yang dihasilkan oleh patogen apabila ia berada di dalam badan.

Vaksin toksoid menggunakan versi toksin yang lemah—dipanggil toksoid—untuk membantu badan belajar mengenali dan melawan bahan ini sebelum ia menyebabkan bahaya.

Vaksin toksoid yang dilesenkan untuk digunakan termasuk yang menghalang:

• Difteria

• Tetanus (rahang kunci)

Vaksin mRNA

Vaksin mRNA yang lebih baru melibatkan molekul untai tunggal yang dipanggil messenger RNA (mRNA) yang menghantar pengekodan genetik kepada sel. Di dalam pengekodan terdapat arahan tentang cara “membina” antigen khusus penyakit yang dipanggil protein spike.

MRNA terbungkus dalam cangkang lipid berlemak. Sebaik sahaja pengekodan dihantar, mRNA dimusnahkan oleh sel.

Terdapat dua vaksin mRNA yang diluluskan untuk digunakan pada tahun 2020 untuk melawan COVID-19:

• Vaksin Moderna COVID-19 (nukleosida diubah suai)

• Vaksin Pfizer-BioNTech COVID-19 (tozinameran)

Keselamatan Vaksin

Walaupun terdapat dakwaan dan mitos yang bertentangan, vaksin berfungsi dan, dengan beberapa pengecualian, adalah sangat selamat. Sepanjang proses pembangunan, terdapat berbilang ujian vaksin yang mesti lulus sebelum mereka sampai ke farmasi atau pejabat penyedia penjagaan kesihatan tempatan anda.

Sebelum dilesenkan oleh FDA, pengeluar menjalani fasa penyelidikan klinikal yang dipantau dengan ketat untuk memastikan sama ada calon vaksin mereka berkesan dan selamat. Ini biasanya mengambil masa bertahun-tahun dan melibatkan tidak kurang daripada 15,000 peserta percubaan.

Selepas vaksin dilesenkan, penyelidikan itu disemak oleh Jawatankuasa Penasihat Amalan Imunisasi (ACIP)—sebuah panel pakar kesihatan awam dan perubatan yang diselaraskan oleh Pusat Kawalan dan Pencegahan Penyakit (CDC)—untuk menentukan sama ada sesuai untuk mengesyorkan vaksin dan kumpulan mana.

Walaupun selepas vaksin diluluskan, ia akan terus dipantau untuk keselamatan dan keberkesanan, membolehkan ACIP melaraskan syornya mengikut keperluan. Terdapat tiga sistem pelaporan yang digunakan untuk mengesan tindak balas vaksin yang buruk dan menyalurkan laporan kepada ACIP:

• Sistem Pelaporan Kejadian Advers Vaksin (VAERS)
• Pautan Data Keselamatan Vaksin (VSD)
• Rangkaian Penilaian Keselamatan Imunisasi Klinikal (CISA).

Kekebalan Kumpulan

Vaksinasi mungkin melindungi anda sebagai individu, tetapi faedahnya—dan kejayaan muktamad—adalah komunal. Lebih ramai orang dalam komuniti yang diberi vaksin terhadap penyakit berjangkit, lebih sedikit orang yang terdedah kepada penyakit itu dan berkemungkinan menyebarkannya.

Apabila vaksinasi yang mencukupi diberikan, masyarakat secara keseluruhannya dapat dilindungi daripada penyakit tersebut, walaupun mereka yang belum dijangkiti. Ini dirujuk sebagai imuniti kumpulan.

“Titik tip” berbeza-beza dari satu jangkitan ke yang seterusnya tetapi, secara amnya, sebahagian besar populasi mesti divaksinasi agar imuniti kumpulan berkembang.

Kekebalan kumpulan inilah yang menyebabkan pegawai kesihatan awam membasmi penyakit seperti cacar yang pernah membunuh berjuta-juta orang. Walaupun begitu, imuniti kumpulan bukanlah syarat tetap. Jika cadangan vaksin tidak dipatuhi, penyakit boleh muncul semula dan merebak ke seluruh populasi sekali lagi.

Ini telah dilihat dengan campak, penyakit yang telah diisytiharkan dihapuskan di Amerika Syarikat pada tahun 2000 tetapi satu yang mengalami kemunculan semula akibat penurunan kadar vaksinasi di kalangan kanak-kanak.

Menyumbang kepada penurunan adalah dakwaan tidak berasas tentang bahaya daripada penyokong anti-vaksinasi yang telah lama menegaskan bahawa vaksin bukan sahaja tidak berkesan (atau dicipta oleh pencatut korporat) tetapi juga boleh menyebabkan keadaan seperti autisme, walaupun sains sebaliknya.

Sebahagian besar bukti klinikal telah menunjukkan bahawa faedah vaksinasi jauh melebihi sebarang potensi risiko.

Walaupun begitu, adalah penting untuk menasihati pembekal penjagaan kesihatan anda jika anda hamil, mengalami gangguan imun, atau pernah mengalami reaksi buruk terhadap vaksin pada masa lalu. Dalam sesetengah kes, vaksin mungkin masih diberikan, tetapi, dalam kes lain, vaksin mungkin perlu diganti atau dielakkan.