Punca dan Faktor Risiko Endometriosis

Endometriosis adalah keadaan di mana lapisan rahim, dipanggil endometrium, tumbuh di luar rahim, selalunya memanjang ke tiub fallopio, ovari, dan dinding pelvis. Hampir separuh daripada wanita yang terjejas oleh endometriosis akan mengalami sakit pelvis kronik, manakala sekitar 70 peratus akan mengalami sakit semasa haid (dismenorea). Kemandulan juga biasa berlaku, menjejaskan sebanyak satu daripada setiap dua wanita dengan keadaan ini.

Tiada siapa yang tahu punca sebenar endometriosis pada masa ini. Genetik, persekitaran, dan gaya hidup dipercayai memainkan peranan utama. Terdapat juga faktor risiko tertentu yang boleh meningkatkan kemungkinan anda mendapat endometriosis, walaupun ia cenderung tidak boleh diubah suai (seperti umur atau sejarah keluarga anda).

Tidak jelas apa yang boleh dilakukan untuk mengurangkan risiko peribadi anda selain daripada bersenam secara kerap dan secara amnya mengekalkan kesihatan yang optimum. Melakukannya boleh mengurangkan tahap estrogen yang tinggi yang menyumbang kepada keterukan dan kekerapan simptom.

Punca Biasa

Menurut kajian 2016 di Lancet, lebih daripada 10 juta wanita dipercayai terjejas oleh endometriosis di seluruh dunia. Ia paling biasa berlaku pada wanita dalam lingkungan 30-an dan 40-an tetapi boleh menjejaskan kanak-kanak perempuan seawal umur 10 tahun.“”

Teori

Walaupun tidak jelas dengan tepat apa yang menyebabkan endometriosis, terdapat beberapa teori yang cuba menjelaskan mengapa endometriosis berlaku dan mengapa sesetengah wanita terjejas dan yang lain tidak.

Haid Retrograde

Mungkin hipotesis tertua ialah teori haid retrograde. Ia mencadangkan bahawa beberapa sel dan tisu daripada aliran haid wanita mungkin mengalir ke belakang melalui tiub fallopio dan ke dalam rongga peritoneal (ruang dalam perut yang mengandungi organ perut).

Jika ini berlaku, dipercayai bahawa sel-sel boleh menanam diri mereka dan mewujudkan “sauh” di mana tisu endometrium dari rahim boleh memulakan pencerobohan luar mereka. Walau bagaimanapun, haid retrograde tidak dapat menjelaskan sepenuhnya asal usul endometriosis memandangkan endometriosis boleh berkembang pada kanak-kanak perempuan praremaja.“”

Teori Induksi

Teori lain mencadangkan bahawa hormon atau faktor imun tertentu mungkin secara tidak sengaja mengubah sel-sel tertentu peritoneum (lapisan rongga peritoneal) ke dalam sel endometrium.

Dipanggil teori induksi, hipotesis itu disokong oleh penyelidikan haiwan di mana tisu rahim dicantumkan ke peritoneum babun disebabkan endometriosis. Penilaian kemudian ke atas tisu mendapati bahawa ia berbeza secara biologi daripada lesi endometrium yang secara semula jadi berlaku dengan endometriosis.

Teori ini mungkin menjelaskan dengan lebih baik mengapa kanak-kanak perempuan praremaja mendapat endometriosis, serta mengapa kes tertentu endometriosis menjejaskan organ yang jauh seperti otak, paru-paru atau kulit.“Masih tidak jelas faktor atau gabungan faktor (seperti hormon, penyakit autoimun, toksin, antara lain) yang boleh bertindak sebagai “cetusan” untuk induksi endometrium.

Teori Sel Embrio

Teori lain, yang dipanggil teori transformasi sel embrio, mencadangkan bahawa estrogen secara tidak sengaja boleh mengubah sel embrio yang tidak dibezakan (sel dalam embrio yang belum mengkhususkan diri) kepada sel endometrium semasa akil baligh.“”

Menurut teori, sel-sel embrionik sisa dalam saluran pembiakan wanita yang sedang berkembang (dipanggil saluran mullerian) mungkin berterusan selepas lahir dan didorong ke dalam endometriosis di bawah pengaruh estrogen. Ini mungkin menjelaskan mengapa sesetengah gadis yang lebih muda mendapat endometriosis memandangkan akil baligh biasanya akan bermula pada kanak-kanak perempuan yang berumur antara lapan dan 14 tahun.

Di mana teori itu gagal adalah dalam kes di mana endometriosis berkembang di luar saluran pembiakan wanita. Sesetengah saintis percaya bahawa ini berlaku apabila sel endometrium yang tercabut diangkut oleh sistem limfa ke bahagian badan yang jauh, sama seperti limfoma dan kanser metastatik.“”

Genetik

Kebanyakan saintis bersetuju bahawa genetik memainkan peranan yang besar dalam perkembangan endometriosis. Statistik sahaja menyediakan bukti untuk menyokong ini.

Walaupun mempunyai saudara darjah kedua atau ketiga dengan endometriosis boleh meningkatkan risiko anda.“”

Di luar pewarisan gen, genetik juga boleh menyumbang secara tidak langsung dengan mempengaruhi pengeluaran hormon. Endometriosis biasanya berlaku dengan kehadiran paras estrogen yang meningkat secara berterusan.“Sindrom berlebihan aromatase (AEX) adalah contoh melampau di mana pengeluaran estrogen yang tinggi dikaitkan dengan mutasi genetik tertentu.

Adalah dipercayai bahawa endometriosis bukan disebabkan oleh satu tetapi beberapa mutasi genetik.“Ia mungkin mutasi somatik (yang berlaku selepas pembuahan dan tidak boleh diwarisi), mutasi germanium (yang diturunkan kepada anak), atau gabungan kedua-duanya.

Para saintis telah mengenal pasti beberapa mutasi genetik yang berkait rapat dengan endometriosis, termasuk:

• 7p15.2, yang mempengaruhi perkembangan rahim

• GREB1/FN1, yang membantu mengawal pengeluaran estrogen

• MUC16, bertanggungjawab untuk membentuk lapisan mukus pelindung dalam rahim

• CDKN2BAS, yang mengawal gen penindas tumor yang dipercayai dikaitkan dengan endometriosis

• VEZT, yang membantu dalam penciptaan gen penekan tumor

• WNT4, yang penting untuk perkembangan saluran pembiakan wanita

Walaupun penemuan awal ini, belum ada ujian genetik atau genomik yang boleh mengenal pasti atau meramalkan risiko endometriosis dengan pasti.

Faktor Risiko Lain

Di luar risiko keluarga, terdapat beberapa ciri lain yang biasanya dilihat pada wanita dengan endometriosis. Kesemua risiko ini (atau mana-mana daripadanya) tidak diperlukan untuk perkembangan endometriosis. Walau bagaimanapun, tidak menghairankan apabila seseorang yang menghidap endometriosis mempunyai satu atau beberapa faktor risiko ini.

umur

Endometriosis memberi kesan kepada wanita dalam usia reproduktif, biasanya antara 15 dan 49. Walaupun kadangkala ia boleh berkembang sebelum haid pertama seorang gadis, endometriosis biasanya berlaku beberapa tahun selepas permulaan haid (menarche).

Kebanyakan kes dikenal pasti antara umur 25 dan 35 tahun, masa dalam hidup apabila ramai wanita cuba untuk hamil. Dalam kebanyakan wanita sedemikian, ketidaksuburan mungkin merupakan tanda pertama endometriosis (atau yang memaksa mereka untuk mendapatkan rawatan perubatan).

Anggaran mencadangkan bahawa antara 20 peratus dan 50 peratus wanita yang dirawat kerana ketidaksuburan mempunyai endometriosis, menurut kajian 2010 kajian dalam Journal of Assisted Reproduction and Genetics.

Berat badan

Indeks jisim badan (BMI) yang rendah telah lama dianggap sebagai faktor risiko utama untuk perkembangan endometriosis. (Ini bertentangan dengan banyak gangguan kesihatan di mana BMI yang tinggi menyumbang kepada risiko penyakit.)

Menurut semakan 2017 yang melibatkan 11 ujian klinikal, risiko endometriosis adalah 31 peratus kurang pada wanita dengan BMI melebihi 40 (ditakrifkan sebagai obes) berbanding wanita dengan berat badan normal (BMI 18.5 hingga 24.9). Malah berbanding wanita yang berlebihan berat badan, wanita yang mengalami obesiti mempunyai risiko keseluruhan yang lebih rendah untuk endometriosis.

Ciri-ciri Haid

Terdapat ciri-ciri kitaran haid tertentu yang biasa dialami oleh wanita dengan endometriosis:“”

• Memulakan haid sebelum umur 12 tahun
• Mempunyai kitaran haid yang pendek, biasanya kurang daripada 27 hari
• Mengalami haid berat yang berlangsung lebih lama daripada tujuh hari
• Mengalami menopaus pada usia yang lebih tua

Perkara yang sama berlaku untuk keterukan gejala haid, yang biasanya berlaku dengan tahap estrogen yang tinggi.

Keabnormalan Rahim

Keabnormalan rahim boleh meningkatkan risiko endometriosis dengan memudahkan haid retrograde. Ini termasuk keadaan yang mengubah kedudukan rahim atau menghalang aliran haid. Contohnya termasuk:

• Fibroid rahim
• Polip rahim
• Rahim retrograde (juga dikenali sebagai rahim senget) di mana rahim melengkung dalam kedudukan ke belakang pada serviks dan bukannya ke hadapan
• Kecacatan rahim kongenital, termasuk cryptomenorrhea (di mana haid berlaku tetapi tidak dapat dilihat kerana halangan kongenital)
• Kontraksi faraj tidak segerak, di mana faraj mengecut secara tidak normal dan/atau secara berlebihan semasa haid

Ciri-ciri Kehamilan

Wanita yang tidak pernah hamil lebih berisiko mendapat endometriosis. Tidak jelas sama ada ini semata-mata faktor risiko untuk endometriosis atau jika ia adalah akibat ketidaksuburan yang memberi kesan kepada hampir satu daripada setiap dua wanita dengan penyakit ini.

Sebaliknya, kehamilan dan penyusuan susu ibu dikaitkan dengan pengurangan risiko endometriosis. Mereka berbuat demikian dengan memanjangkan ketiadaan haid (amenore selepas bersalin), dengan itu mengurangkan tahap estrogen dan hormon lain yang berkaitan dengan gejala endometriosis.

Bertentangan dengan kepercayaan popular, kehamilan tidak “menyembuhkan” endometriosis. Ia mungkin memberikan kelegaan sementara, (terutamanya jika digabungkan dengan penyusuan), tetapi ia tidak menghapuskan pertumbuhan berlebihan endometrium yang mendasari.

Dalam sesetengah kes, endometriosis mungkin hilang sepenuhnya dengan permulaan menopaus (melainkan anda mengambil estrogen).

Pembedahan Perut

Pembedahan perut seperti pembedahan cesarean (C-section) atau histerektomi kadangkala boleh menggantikan tisu endometrium. Mana-mana tisu yang tinggal yang tidak dimusnahkan oleh sistem imun boleh menanam diri mereka di luar rahim, yang membawa kepada endometriosis.

Analisis 2013 dari Sweden menyimpulkan bahawa wanita yang menjalani pembedahan C dengan anak pertama mereka adalah 80 peratus lebih berkemungkinan untuk didiagnosis kemudian dengan endometriosis berbanding mereka yang bersalin secara faraj.

Tiada risiko dilihat selepas dua atau lebih bahagian C.

Persekitaran

Gaya hidup kurang memainkan peranan dalam perkembangan endometriosis daripada yang dibayangkan. Ini menjadikan mengurangkan risiko menjadi lebih mencabar memandangkan terdapat beberapa faktor yang boleh diubah suai yang boleh anda ubah.

Anda mungkin boleh mengurangkan peluang anda dengan menurunkan tahap estrogen dalam badan anda. Ini benar terutamanya jika anda mengetahui faktor risiko untuk endometriosis, termasuk sejarah keluarga, polimenorea atau cryptomenorrhea.

Pejabat Kesihatan Wanita di Washington, DC mengesyorkan langkah berikut untuk membantu menurunkan dan menormalkan tahap estrogen anda:

• Bersenam secara teratur, idealnya lebih daripada empat jam seminggu.
• Kurangkan pengambilan alkohol anda kepada tidak lebih daripada satu minuman setiap hari.
• Kurangkan kafein, sebaik-baiknya kepada tidak lebih daripada satu minuman berkafein setiap hari.
• Tanya pembekal penjagaan kesihatan anda tentang kawalan kelahiran estrogen dos rendah, termasuk pil, tampalan atau cincin intravaginal.