Cisplatin (Cisplatyl) ialah ubat antikanser yang kuat yang digunakan oleh doktor untuk merawat banyak tumor pepejal. Doktor biasanya menetapkan cisplatin untuk merawat kanser buah zakar, kanser ovari, kanser pundi kencing, kanser paru-paru, kanser kepala dan leher, dan kanser serviks. Pakar onkologi sering menggabungkan cisplatin dengan ubat kemoterapi atau terapi sinaran lain kerana gabungan ini boleh meningkatkan keberkesanan rawatan.
Cisplatin tergolong dalam kumpulan agen antikanser yang dipanggil ubat kemoterapi berasaskan platinum. Cisplatin menjadi salah satu ubat kemoterapi yang paling penting selepas penyelidik mendapati bahawa ubat ini menghasilkan kadar penyembuhan yang luar biasa dalam kanser testis. Kadar penyembuhan untuk kanser testis lanjutan meningkat daripada kurang daripada 10% kepada lebih daripada 80% selepas pengenalan rejimen rawatan berasaskan cisplatin.
Nama dagangan biasa ubat cisplatin ialah Cisplatyl, Platinol, atau Platinol-AQ.
Hospital mentadbir cisplatin sebagai infusi intravena. Kakitangan perubatan mengawal dos dan kelajuan infusi dengan teliti kerana ubat ini boleh menghasilkan beberapa kesan sampingan yang serius.
Mekanisme tindakan ubat Cisplatyl (cisplatin).
Cisplatin memusnahkan sel kanser dengan merosakkan bahan genetiknya. Atom platinum dalam cisplatin bertindak balas dengan asid deoksiribonukleik di dalam nukleus sel.
Tindak balas ini menghasilkan pautan silang dalam helai asid deoksiribonukleik. Pautan silang ini menghalang helai daripada berpisah semasa pembahagian sel.
Beberapa kesan selular terhasil daripada kerosakan ini:
- Cisplatin mengikat kepada asas guanin dalam asid deoksiribonukleik.
- Ikatan ini membentuk pautan silang intra-helai dan antara-helai.
- Pautan silang ini menyekat replikasi dan transkripsi asid deoksiribonukleik.
- Sel yang rosak mengaktifkan laluan kematian sel yang diprogramkan.
Sel kanser membahagi dengan cepat, jadi mekanisme ini merosakkan sel kanser dengan lebih teruk daripada sel normal. Walau bagaimanapun, mekanisme ini juga membahayakan beberapa jenis sel normal yang membahagi dengan cepat atau mempunyai aktiviti metabolik yang tinggi. Kerosakan ini adalah punca banyak kesan sampingan terapi cisplatin.
Kesan sampingan ubat cisplatin (Cisplatyl).
Cisplatin boleh menyebabkan kesan sampingan berikut:
Kesan sampingan yang sangat biasa
- Loya dan muntah
- Kerosakan buah pinggang
- Kiraan sel darah putih yang rendah
- Kiraan platelet rendah
- Kiraan sel darah merah yang rendah
- Hilang selera makan
Kesan sampingan biasa
- Kerosakan saraf (neuropati periferal)
- Kehilangan pendengaran
- Terngiang-ngiang di telinga
- Kepenatan
- Ketidakseimbangan elektrolit (magnesium rendah, kalium rendah, atau kalsium rendah)
Kesan sampingan yang jarang berlaku tetapi serius
- Reaksi alergi yang teruk
- Disfungsi hati
- Gangguan penglihatan
- Kanser sekunder selepas pendedahan jangka panjang kepada cisplatin.
Seterusnya, kami akan menerangkan kesan sampingan biasa dan membimbing anda tentang cara mengelakkan atau mengurangkannya.
1. Loya dan muntah
Cisplatyl (cisplatin) sangat merangsang pusat muntah di otak dan zon pencetus kemoreseptor. Rangsangan ini berlaku apabila cisplatin merosakkan sel-sel dalam saluran penghadaman.
Sel-sel usus yang rosak mengeluarkan serotonin. Bahan neurotransmitter ini mengaktifkan isyarat saraf vagus yang bergerak ke pusat muntah batang otak. Isyarat ini mencetuskan loya dan muntah yang teruk.
Tanpa ubat pencegahan, lebih daripada 90% pesakit yang menerima ubat cisplatin mengalami loya dan muntah yang teruk. Walaupun dengan ubat anti-loya, 20% hingga 30% pesakit masih mengalami gejala sederhana.
Anda boleh mengurangkan kesan sampingan ini dengan beberapa langkah:
- Mengambil ubat penyekat reseptor serotonin sebelum kemoterapi
- Mengambil ubat penyekat reseptor neurokinin-1
- Minum air yang mencukupi sebelum dan selepas infusi
- Makan makanan kecil dan kerap.
2. Kerosakan buah pinggang (nefrotoksisiti)
Sel buah pinggang menyerap cisplatin daripada aliran darah dan menumpukan ubat ini di dalam sel tubul renal. Pengumpulan ini menghasilkan sebatian platinum toksik yang merosakkan mitokondria dan asid deoksiribonukleik dalam sel buah pinggang.
Kerosakan ini menyebabkan keradangan dan kematian sel dalam tubul renal. Fungsi buah pinggang yang berkurangan mungkin disebabkan oleh kecederaan ini.
Ketoksikan buah pinggang berlaku pada kira-kira 25% pesakit yang menerima ubat cisplatin. Dos yang tinggi dan kitaran rawatan berulang meningkatkan risiko ini.
Untuk mengurangkan kesan sampingan ini, doktor menggunakan beberapa langkah perlindungan. Pesakit menerima sejumlah besar cecair intravena sebelum dan selepas rawatan untuk membantu melindungi buah pinggang. Dalam sesetengah kes, doktor juga mendorong peningkatan pengeluaran air kencing menggunakan ubat diuretik. Jika fungsi buah pinggang mula merosot, dos ubat diselaraskan dengan sewajarnya. Selain itu, tahap kreatinin darah dipantau sebelum setiap rawatan untuk memastikan buah pinggang berfungsi dengan baik.
3. Kerosakan saraf (neuropati periferal)
Cisplatin (Cisplatyl) terkumpul dalam sel saraf, terutamanya neuron deria dalam ganglia akar dorsal. Pengumpulan ini merosakkan fungsi mitokondria dan asid deoksiribonukleik dalam sel saraf.
Kerosakan saraf ini mengganggu penghantaran isyarat deria dari anggota badan ke otak.
Anda mungkin mengalami gejala ini:
- Kebas pada tangan atau kaki
- Sensasi kesemutan
- Kesakitan terbakar
- Kesukaran merasakan suhu.
Neuropati periferal berkembang pada kira-kira 40% pesakit yang menerima kumulatif dos tinggi cisplatin.
Doktor mengurangkan risiko ini dengan mengehadkan jumlah dos cisplatin dan memantau gejala saraf semasa rawatan. Doktor akan menghentikan rawatan jika kerosakan saraf yang teruk berlaku.
4. Hilang pendengaran (ototoksik)
Cisplatin merosakkan sel rambut di dalam koklea telinga dalam. Sel-sel ini menukarkan getaran bunyi kepada isyarat elektrik.
Sebatian platinum menjana tekanan oksidatif dalam sel-sel ini. Sebaik sahaja sel rambut mati, badan tidak boleh menggantikannya. Kehilangan pendengaran kekal mungkin berlaku.
Kerosakan pendengaran berlaku pada kira-kira 30% orang dewasa dan sehingga 60% kanak-kanak yang menerima ubat cisplatin.
Doktor mengurangkan risiko ini dengan:
- Memantau pendengaran dengan ujian audiometri biasa
- Kurangkan dos jika pendengaran menurun
- Mengelakkan ubat lain yang merosakkan pendengaran.
5. Kiraan sel darah putih yang rendah
Cisplatin merosakkan sel sum-sum tulang yang membelah dengan cepat. Sel darah putih berasal dari sel stem sumsum tulang, jadi kerosakan ini mengurangkan pengeluaran sel darah putih.
Kiraan sel darah putih yang rendah meningkatkan risiko jangkitan.
Kira-kira 27% pesakit mengalami pengurangan sel darah putih yang ketara semasa terapi cisplatin.
Doktor mengurangkan risiko jangkitan dengan:
- Memantau kiraan sel darah
- Menangguhkan rawatan apabila bilangan sel darah jatuh terlalu rendah
- Menetapkan ubat faktor pertumbuhan pada pesakit berisiko tinggi.
6. Ketidakseimbangan elektrolit
Kerosakan buah pinggang yang disebabkan oleh cisplatin mengganggu keupayaan buah pinggang untuk menyerap semula mineral. Disfungsi ini menyebabkan kehilangan berlebihan magnesium, kalium, dan kalsium melalui air kencing.
Magnesium rendah berlaku pada kira-kira 65% pesakit yang menerima kitaran rawatan cisplatin berulang.
Doktor mencegah masalah ini dengan:
- Memantau tahap elektrolit dalam ujian darah
- Menyediakan suplemen mineral intravena atau oral.
Siapa yang tidak boleh menggunakan ubat Cisplatyl (cisplatin)?
Cisplatin boleh menyebabkan kemudaratan serius pada individu tertentu. Doktor biasanya mengelakkan ubat ini dalam kumpulan berikut:
- Orang yang mempunyai penyakit buah pinggang yang teruk. Cisplatin boleh memburukkan lagi kerosakan buah pinggang. Doktor selalunya memilih ubat kemoterapi alternatif seperti carboplatin atau oxaliplatin. Ubat-ubatan ini menyebabkan kurang ketoksikan buah pinggang.
- Orang yang mengalami kehilangan pendengaran yang teruk. Cisplatin boleh memburukkan lagi kerosakan pendengaran sedia ada. Carboplatin biasanya menyebabkan kurang ketoksikan telinga.
- Orang yang mengalami penindasan sumsum tulang yang teruk. Doktor mengelakkan cisplatin apabila kiraan sel darah sangat rendah kerana ubat ini boleh memburukkan penindasan sumsum tulang.
- Orang yang mengalami reaksi alergi yang teruk terhadap ubat platinum. Reaksi alahan sebelum ini terhadap kemoterapi platinum meningkatkan risiko hipersensitiviti yang mengancam nyawa.
