Ketulan di bawah kulit ialah jisim yang terangkat dan boleh dirasai yang berkembang di dalam tisu di bawah permukaan luar kulit. Doktor memanggil jisim ini sebagai pertumbuhan subkutan atau subdermal. Ketulan boleh terbentuk dalam tisu lemak, kelenjar, tisu penghubung, nodus limfa, atau berhampiran sendi. Tekstur ketulan boleh menjadi lembut dan bergetah atau padat, dan tekstur ini merupakan petunjuk penting tentang sifatnya.
Kira-kira 85% daripada ketulan yang boleh diraba di bawah kulit adalah jinak. Penyebab jinak yang paling kerap ialah sista, lipoma, dermatofibroma, sista ganglion, dan nodus limfa yang bengkak. Kebanyakan ketulan baru bukan kanser; walau bagaimanapun, sebarang ketulan yang tidak dapat dijelaskan harus menerima penilaian jika ia berterusan, membesar atau berubah dalam rupa.
Adakah ketulan keras di bawah kulit adalah tanda yang serius?
Dalam kebanyakan kes, ketulan keras di bawah kulit bukanlah tanda yang serius. Sebahagian besar benjolan keras di bawah kulit adalah jinak dan tidak mengancam kesihatan anda. Walau bagaimanapun, ciri-ciri tertentu mungkin mencadangkan sesuatu yang lebih serius. Anda perlu pergi berjumpa doktor tanpa berlengah-lengah jika ketulan mempunyai salah satu daripada ciri berikut:
- Pertumbuhan pesat: Menggandakan diameter dalam masa kurang daripada sebulan menimbulkan kebimbangan.
- Saiz besar: Jisim tisu lembut dewasa yang lebih besar daripada 5 sentimeter memerlukan pengimejan, walaupun ia tidak menunjukkan gejala.
- Bukan mobiliti: Ketulan kanser biasanya terasa keras, dan tidak bergerak apabila anda cuba memanipulasinya. Ketulan ini selalunya mempunyai sempadan yang tidak teratur dan biasanya tidak menyakitkan pada peringkat awal.
- Perubahan kulit: Perubahan warna, ulser atau lesung pipit pada benjolan adalah tanda amaran.
- Gejala sistemik: Demam, penurunan berat badan yang tidak dapat dijelaskan, atau berpeluh malam di samping benjolan mungkin menunjukkan keganasan.
- Kestabilan sebagai jaminan: Ketulan yang kekal saiz yang sama selama 12 bulan mempunyai peluang kurang daripada 1% untuk menjadi malignan.
Keadaan dan penyakit yang menyebabkan ketulan di bawah kulit
1. Sista epidermoid (biasanya dipanggil sista sebum)
Sista epidermoid ialah nodul subepidermis yang terbungkus jinak yang dipenuhi dengan bahan keratin. Walaupun paling kerap terletak di muka, leher, dan batang badan, sista epidermoid boleh ditemui di mana-mana bahagian badan. Sista boleh berkembang dengan perlahan dan kekal selama bertahun-tahun. Ramai orang memanggil ketumbuhan ini sebagai “cysta sebum”, tetapi istilah itu secara teknikalnya adalah salah nama. Sista epidermoid dipenuhi dengan sel kulit mati, manakala sista sebum sejati dipenuhi dengan bahan berminyak kekuningan.
Sista epidermoid menyumbang kira-kira 85% daripada semua sista kulit. Kebanyakan sista epidermoid terbentuk apabila sel kulit (epidermis) bergerak di bawah permukaan kulit, atau dilitupi oleh permukaan kulit dan bukannya menumpahkan. Sel-sel ini terus membiak, seperti kulit biasa. Sel-sel yang membiak membentuk dinding sista dan merembeskan keratin ke tengahnya. Lama kelamaan, keratin terkumpul dan menghasilkan jisim yang kukuh dan boleh diraba di bawah kulit.
Beberapa pencetus menggalakkan proses ini. Pencetus biasa untuk pembentukan sista epidermoid adalah kerosakan pada folikel rambut daripada kecederaan atau penyumbatan — seperti daripada jerawat, calar atau luka pembedahan. Pengumpulan sel keratin lazimnya adalah tindak balas kepada keadaan kesihatan seperti trauma kulit, jerawat, jangkitan papillomavirus manusia, atau pendedahan matahari yang kerap. Kebanyakan kes sista epidermoid adalah sporadis, walaupun sista epidermoid juga boleh muncul dalam sindrom Gardner dominan autosomal (poliposis adenomatous keluarga) dan sindrom Gorlin (sindrom nevus sel basal).
Sista epidermoid tidak berbahaya dan tidak memerlukan rawatan melainkan ia menyebabkan gejala atau menunjukkan tanda-tanda keradangan seperti kemerahan kulit.
2. Lipoma
Lipoma adalah tumor lemak yang terletak betul-betul di bawah kulit. Lipoma bukan kanser, dan ia biasanya tidak berbahaya. Lipoma adalah sangat biasa – kira-kira 1 daripada setiap 1,000 orang mempunyai lipoma. Lipoma paling kerap muncul di antara umur 40 dan 60 tahun, tetapi ia boleh berkembang pada sebarang umur.
Lipoma boleh berlaku di mana-mana bahagian badan. Mereka biasanya berkembang di kawasan leher, bahu, belakang, perut, lengan, dan paha. Lipoma berasa lembut dan doh apabila disentuh, dan ia mudah bergerak dengan sedikit tekanan jari.
Kebanyakan lipoma tidak memerlukan rawatan. Jika lipoma mengganggu anda, doktor anda boleh mengeluarkannya dengan prosedur pesakit luar. Prosedur penyingkiran lipoma adalah selamat dan berkesan, dan anda biasanya boleh pulang ke rumah pada hari yang sama. Untuk lipoma yang lebih besar, liposuction kadangkala digunakan sebagai kaedah alternatif untuk membuka eksisi.
3. Sista ganglion
Sista ganglion ialah ketulan kecil berisi cecair tepat di bawah permukaan kulit yang muncul pada atau berhampiran sendi dan tendon. Sista ganglion biasanya tidak menyebabkan sebarang gejala dan selalunya hilang dengan sendirinya. Sista ganglion paling kerap dijumpai (70%) pada aspek dorsal pergelangan tangan yang timbul daripada ligamen scapholunate. Kira-kira 20% terletak di bahagian depan (aspek volar) pergelangan tangan, dan baki 10% timbul dari bahagian lain badan termasuk sendi buku lali dan kaki.
Kira-kira tiga setiap 10,000 orang mengalami sista ganglion pada pergelangan tangan atau tangan setiap tahun. Saiz purata sista ini ialah 2 sentimeter, tetapi sista yang dipotong lebih daripada 5 sentimeter telah dilaporkan.
Walaupun punca sebenar tidak diketahui, sista ganglion dipercayai berlaku apabila koyakan kecil terbentuk dalam kapsul sendi atau sarung tendon, menyebabkan cecair sinovial bocor ke tisu sekeliling. Cecair sinovial ialah cecair pelincir yang melindungi sendi kita. Tekanan sendi — sama ada akut atau kronik — boleh menyebabkan penyewaan kapsul sendi dan membenarkan kebocoran cecair sinovial ke dalam tisu sekeliling. Tindak balas seterusnya antara cecair ini dan tisu tempatan mengakibatkan penciptaan cecair sista agar-agar dan pembentukan dinding sista.
Dalam tisu sinovial, degenerasi tisu penghubung dan keradangan selepas trauma telah dianggap sebagai punca yang menyumbang. Mekanisme lain yang mungkin termasuk tekanan mekanikal berulang, arthrosis facet, dan degenerasi myxoid struktur periartikular.
Rawatan: Kira-kira separuh daripada kes sista ganglion sembuh dengan sendirinya. Pilihan rawatan termasuk aspirasi jarum atau pembedahan. Aspirasi dilakukan dengan meletakkan jarum ke dalam sista, mengeluarkan bahan cecair, dan menyuntik sebatian steroid ke dalam rongga kosong. Aspirasi adalah lebih berjaya dalam ganglia sarung tendon fleksor tangan, dengan kadar kejayaan sehingga 70%. Pengasingan pembedahan adalah standard emas untuk rawatan sista ganglion, dan teknik ini termasuk pengasingan keseluruhan kompleks ganglion – sista, pedikel, dan lampiran pada sendi.
4. Dermatofibroma
Dermatofibroma ialah ketulan coklat keras atau merah di bawah kulit. Dermatofibroma biasanya berkembang pada kawasan kulit yang terdedah, seperti kaki, lengan, dan belakang. Dermatofibroma tidak berkembang menjadi kanser. Ketulan ini terasa dengan jelas teguh, dan tekanan padanya sering menyebabkan mereka berlesung pipit ke dalam, yang merupakan ciri ciri yang membantu membezakannya daripada pertumbuhan lain.
Dermatofibroma berkembang apabila lebihan sel berkumpul di lapisan paling tebal kulit, dipanggil dermis. Punca dermatofibroma tidak difahami dengan jelas, tetapi punca berpotensi termasuk kecederaan ringan seperti gigitan serangga, serpihan, dan luka kecil. Faktor risiko dermatofibroma termasuk wanita, mengalami kecederaan pada kulit akibat gigitan labah-labah, mempunyai tatu atau ujian kulit, atau mempunyai sejarah folikulitis.
Rawatan: Melainkan tumor menyebabkan ketidakselesaan yang ketara atau menimbulkan risiko keganasan atau keadaan serius lain, pembuangan pembedahan tidak diperlukan. Jika dermatofibroma mengganggu kosmetik atau menyebabkan ketidakselesaan yang berterusan, pakar bedah boleh mengeluarkannya. Walau bagaimanapun, kerana dermatofibroma terletak di dalam dermis dalam, penyingkiran lengkap memerlukan pemotongan di bawah tumor, yang boleh meninggalkan parut.
5. Nodus limfa bengkak
Nodus limfa ialah kelenjar kecil yang menapis bahan berbahaya daripada cecair limfa – cecair jernih yang bergerak melalui saluran limfa. Kadangkala, nodus limfa membengkak sebagai tindak balas kepada jangkitan bakteria atau virus. Nodus limfa mungkin berasa keras dan menyakitkan. Nodus limfa yang bengkak biasanya berlaku di kepala, leher, ketiak, atau pangkal paha.
Penyebab umum nodus limfa bengkak adalah jangkitan saluran pernafasan atas, jangkitan tekak, dan masalah pergigian. Nodus limfa yang bengkak mungkin terasa pejal atau bergetah dan boleh menyakitkan apabila disentuh. Apabila sistem imun kita mengesan patogen, ia menghantar sel darah putih ke nodus limfa terdekat, menyebabkan ia membesar apabila sel-sel ini membiak dan melancarkan pertahanan.
Penyebab yang lebih serius juga wujud. Nodus limfa bengkak yang terasa keras, bergetah, atau tidak bergerak mungkin menunjukkan keadaan perubatan yang lebih serius. Kanser tertentu, seperti limfoma, leukemia, dan kanser payudara, boleh menjejaskan nodus limfa. Sel-sel kanser yang merebak (bermetastasis) daripada tumor primer boleh bergerak melalui sistem limfa dan bersarang di nod berdekatan, menyebabkan ia membesar dan mengeras.
Rawatan: Dalam kebanyakan kes, nodus limfa yang bengkak akan sembuh sendiri tanpa rawatan. Jika tidak, tumpuan rawatan adalah untuk menangani punca asas, yang biasanya jangkitan. Untuk nodus limfa yang bengkak akibat jangkitan bakteria, doktor mungkin menetapkan antibiotik. Untuk nodus limfa yang diperbesarkan akibat kanser, rawatan bergantung pada jenis dan peringkat keganasan dan mungkin termasuk kemoterapi, terapi sinaran atau pembedahan.
6. Sarkoma tisu lembut
Sarkoma tisu lembut ialah tumor malignan (kanser) yang timbul dalam tisu lembut badan – termasuk lemak, otot, saluran darah, saraf, tendon dan tisu penghubung berserabut. Sarkoma tisu lembut sangat jarang berlaku.
Jisim tisu lembut jinak dianggap berlaku 10 kali lebih kerap daripada pertumbuhan kanser (dirujuk secara perubatan sebagai sarkoma). Ini bermakna walaupun benjolan keras di bawah kulit boleh mewakili sarkoma, ia lebih berkemungkinan mewakili keadaan yang tidak berbahaya.
Pakar tidak mengetahui punca sebenar sarkoma tisu lembut. Mutasi genetik menyebabkan beberapa sarkoma tisu lembut. Pendedahan kepada sinaran mengion (seperti radioterapi kanser sebelumnya), bahan kimia tertentu dan sindrom yang jarang diwarisi (seperti sindrom Li-Fraumeni dan neurofibromatosis) meningkatkan risiko seseorang. Sesetengah kes sarkoma tisu lembut boleh diturunkan dari satu generasi ke generasi seterusnya, jadi kaunseling genetik mungkin sesuai untuk sesetengah orang.
Kira-kira separuh daripada sarkoma tisu lembut bermula pada lengan atau kaki. Kebanyakan orang melihat ketulan apabila ia telah membesar dalam tempoh beberapa minggu hingga beberapa bulan. Ketulan mungkin sakit atau tidak. Kira-kira 4 dalam 10 sarkoma bermula di perut.
Rawatan bergantung pada jenis, lokasi, dan peringkat sarkoma. Purata masa dari apabila pesakit menyedari benjolan untuk membuat diagnosis sebenar sarkoma adalah kira-kira enam bulan, sebahagiannya kerana sarkoma jarang berlaku dan pemeriksaan fizikal sahaja tidak dapat menentukan sama ada benjolan itu jinak atau malignan. Bagi kebanyakan sarkoma tisu lembut setempat, pembedahan untuk membuang tumor dengan margin yang jelas adalah rawatan utama. Terapi radiasi dan kemoterapi mungkin mengiringi pembedahan bergantung pada subjenis dan peringkat sarkoma.