Cyclophosphamide adalah ubat kuat yang digunakan dalam kedua-dua rawatan kanser dan rawatan penyakit autoimun. Doktor telah menggunakan cyclophosphamide selama beberapa dekad kerana ubat ini boleh memusnahkan sel yang membahagi dengan cepat dan menyekat aktiviti imun yang tidak normal.
Cyclophosphamide boleh didapati dalam bentuk tablet/kapsul oral dan sebagai serbuk untuk suntikan intravena atau infusi yang disusun semula sebelum pentadbiran.
Doktor menetapkan cyclophosphamide untuk merawat penyakit berikut:
- Kanser payudara
- Kanser ovari
- Limfoma
- Leukemia
- Mieloma berbilang
- Penyakit autoimun yang teruk seperti sistemik lupus erythematosus dan vaskulitis
- Penyakit buah pinggang tertentu yang disebabkan oleh aktiviti autoimun
Cyclophosphamide sering muncul dalam rejimen kemoterapi untuk rawatan kanser dan dalam terapi imunosupresif untuk penyakit radang yang teruk.
Nama dagangan biasa ubat cyclophosphamide ialah Endoxan, Cytoxan, atau Neosar.
Kajian klinikal dan pengalaman perubatan jangka panjang menunjukkan bahawa cyclophosphamide sangat berkesan untuk penyakit yang didorong oleh pembahagian sel yang cepat atau aktiviti imun yang agresif. Walau bagaimanapun, keberkesanan yang kuat ini juga merupakan sebab mengapa ubat ini boleh menyebabkan banyak kesan sampingan.
Mekanisme tindakan ubat cyclophosphamide
Cyclophosphamide tergolong dalam kumpulan ubat yang dipanggil agen alkylating. Kumpulan ubat ini merosakkan bahan genetik sel.
Ubat Cyclophosphamide sendiri tidak aktif apabila anda mula-mula mengambilnya. Hati menukar cyclophosphamide kepada sebatian aktif. Sebatian aktif yang paling penting ialah phosphoramide mustard dan acrolein.
Mustard fosforamida merosakkan DNA di dalam sel. Kerosakan berlaku apabila sebatian ini melekatkan kumpulan alkil pada molekul DNA. Untaian DNA kemudian membentuk pautan silang yang tidak normal.
Proses penghubung silang DNA ini menyebabkan beberapa kesan:
- Sel tidak boleh menyalin DNA mereka secara normal.
- Sel tidak boleh membahagi dengan jayanya.
- Sel mengaktifkan kematian sel yang diprogramkan.
Sel kanser membahagi dengan cepat. Sel-sel imun yang terlibat dalam penyakit autoimun juga membahagi dengan cepat semasa keradangan. Oleh itu Cyclophosphamide mensasarkan kedua-dua sel kanser dan sel imun yang terlalu aktif.
Walau bagaimanapun, banyak sel normal juga membahagi dengan cepat. Sel-sel normal ini termasuk:
- Sel sumsum tulang
- Sel-sel yang melapisi saluran pencernaan
- Sel folikel rambut
- Sel dalam organ pembiakan
Kerosakan pada sel normal ini menghasilkan banyak kesan sampingan.
Kesan sampingan ubat cyclophosphamide
Cyclophosphamide boleh menyebabkan banyak kesan sampingan.
Kesan sampingan yang sangat biasa
- Penindasan sumsum tulang
- Loya dan muntah
- Rambut gugur
- Kepenatan
Kesan sampingan biasa
- Peningkatan risiko jangkitan
- Hilang selera makan
- Sakit mulut
- Cirit birit
Kesan sampingan yang serius
- Sistitis hemoragik (keradangan pendarahan pada pundi kencing)
- Kemandulan
- Kanser sekunder
- Ketoksikan jantung
- Ketoksikan paru-paru
Seterusnya, kami akan menerangkan kesan sampingan dan membimbing anda tentang cara mengelakkan atau mengurangkannya.
1. Penindasan sumsum tulang
Sumsum tulang mengandungi sel stem yang membahagi dengan cepat yang menghasilkan sel darah putih, sel darah merah dan platelet.
Cyclophosphamide merosakkan DNA sel sumsum tulang ini. Kerosakan ini melambatkan atau menghentikan pengeluaran sel darah.
Pengurangan pengeluaran sel darah menghasilkan tiga masalah utama:
- Kiraan sel darah putih yang rendah
- Kiraan sel darah merah yang rendah
- Kiraan platelet rendah.
Kiraan sel darah putih yang rendah meningkatkan risiko jangkitan. Kiraan sel darah merah yang rendah menyebabkan anemia dan keletihan. Kiraan platelet yang rendah meningkatkan risiko pendarahan.
Penindasan sumsum tulang adalah sangat biasa. Kajian klinikal menunjukkan bahawa sehingga 85% pesakit mengalami pengurangan jumlah sel darah putih semasa mereka dirawat dengan cyclophosphamide. Neutropenia yang teruk berlaku dalam 20% hingga 40% pesakit bergantung kepada dos.
Untuk mengurangkan kesan sampingan ini, doktor melakukan beberapa langkah:
- Ujian darah biasa untuk memantau tahap sel darah
- Pelarasan dos apabila bilangan sel darah menurun
- Penggunaan ubat faktor pertumbuhan yang merangsang pengeluaran sel darah putih
- Langkah-langkah pencegahan jangkitan seperti kebersihan dan mengelakkan sentuhan sakit.
2. Loya dan muntah
Cyclophosphamide mengaktifkan reseptor di saluran pencernaan dan di pusat muntah di otak.
Dua mekanisme utama menghasilkan loya:
- Kerengsaan lapisan perut
- Pengaktifan reseptor kimia dalam batang otak.
Mekanisme ini merangsang refleks muntah.
Tanpa ubat pencegahan, kira-kira 60% pesakit mengalami loya atau muntah.
Ubat anti-loya mengurangkan kesan sampingan ini dengan ketara.
Doktor biasanya menetapkan ubat anti-loya sebelum kemoterapi. Ubat-ubatan ini termasuk:
- ubat penghalang reseptor serotonin
- ubat kortikosteroid
- ubat penghalang reseptor neurokinin.
Makan makanan kecil dan mengelakkan makanan berminyak juga boleh mengurangkan gejala.
3. Rambut gugur
Folikel rambut mengandungi beberapa sel pembahagi terpantas dalam tubuh manusia.
Cyclophosphamide merosakkan DNA dalam sel-sel ini. Oleh itu, folikel rambut berhenti menghasilkan rambut.
Keguguran rambut ini dipanggil alopecia akibat kemoterapi.
Keguguran rambut berlaku pada kira-kira 50% pesakit yang menerima ubat cyclophosphamide sahaja, dan sehingga 80% pesakit apabila cyclophosphamide digabungkan dengan ubat kemoterapi lain.
Untuk mengurangkan kesan sampingan ini: Alat penyejuk kulit kepala boleh mengurangkan aliran darah ke kulit kepala semasa kemoterapi. Pengurangan aliran darah merendahkan pendedahan dadah dalam folikel rambut.
Rambut biasanya tumbuh semula beberapa bulan selepas rawatan tamat.
4. Sistitis hemoragik
Hati menukar cyclophosphamide kepada beberapa metabolit. Satu metabolit dipanggil acrolein memasuki air kencing.
Akrolein merengsa dan merosakkan lapisan pundi kencing. Kerosakan ini menyebabkan keradangan, pendarahan, dan kencing yang menyakitkan.
Tanpa langkah pencegahan, cystitis hemoragik berlaku pada kira-kira 20% pesakit yang menerima dos cyclophosphamide yang tinggi.
Dengan langkah pencegahan, kesan sampingan ini berkurangan kepada kurang daripada 5%.
Doktor sering menggunakan langkah perlindungan berikut:
- Pengambilan cecair yang banyak untuk mencairkan air kencing
- Kerap membuang air kecil untuk mengeluarkan metabolit dari pundi kencing
- Pentadbiran mesna, ubat yang meneutralkan akrolein.
5. Meningkatkan risiko jangkitan
Cyclophosphamide mengurangkan pengeluaran sel darah putih dalam sumsum tulang. Sel darah putih melindungi tubuh daripada bakteria, virus, dan kulat.
Tahap sel darah putih yang rendah melemahkan pertahanan imun.
Jangkitan berlaku pada kira-kira 30% pesakit yang menerima cyclophosphamide dos sederhana hingga tinggi.
Jangkitan yang teruk berlaku dalam peratusan yang lebih kecil tetapi memerlukan rawatan segera.
Untuk mengurangkan risiko jangkitan, anda harus kerap mencuci tangan, elakkan persekitaran yang sesak semasa tempoh apabila bilangan sel darah putih rendah, dan segera dapatkan rawatan apabila demam berkembang. Doktor sering menetapkan ubat antibiotik pencegahan untuk pesakit berisiko tinggi.
6. Kemandulan
Cyclophosphamide merosakkan sel pembiakan.
Pada wanita, ubat ini merosakkan folikel ovari. Kerosakan ini boleh menyebabkan menopaus awal.
Pada lelaki, cyclophosphamide merosakkan sel-sel penghasil sperma dalam testis.
Risiko bergantung pada dos dan umur.
Kajian menunjukkan bahawa sehingga 45% wanita mungkin mengalami kegagalan ovari selepas dos kumulatif yang tinggi, dan sehingga 65% lelaki mungkin mengalami pengurangan pengeluaran sperma.
Doktor mungkin mencadangkan kaedah pemeliharaan kesuburan sebelum rawatan dengan cyclophosphamide:
- perbankan sperma untuk lelaki
- pembekuan telur untuk wanita
- ubat perlindungan ovari dalam beberapa kes.
7. Kanser sekunder
Cyclophosphamide merosakkan DNA dalam kedua-dua sel kanser dan sel normal. Sesetengah sel normal yang rosak boleh hidup dengan mutasi genetik.
Mutasi ini akhirnya boleh menghasilkan kanser baru.
Kajian jangka panjang menunjukkan bahawa:
- Leukemia sekunder berlaku pada kira-kira 1 hingga 3 peratus pesakit.
- Risiko kanser pundi kencing meningkat selepas dos terkumpul yang tinggi.
Kanser ini biasanya muncul bertahun-tahun selepas rawatan.
Doktor mengurangkan risiko ini dengan:
- mengehadkan jumlah dos terkumpul
- memantau pesakit dalam jangka masa panjang
- menggalakkan mengelakkan merokok dan tabiat gaya hidup sihat.
Siapa yang tidak boleh menggunakan cyclophosphamide?
Cyclophosphamide tidak sesuai untuk sesetengah individu. Doktor biasanya mengelak menggunakan ubat ini untuk orang berikut:
- Pesakit dengan penindasan sumsum tulang yang teruk. Cyclophosphamide boleh mengurangkan lagi pengeluaran sel darah dan menyebabkan komplikasi yang mengancam nyawa.
- wanita mengandung. Cyclophosphamide boleh merosakkan DNA janin dan menyebabkan kecacatan kelahiran atau kehilangan kehamilan.
- Pesakit dengan penyakit pundi kencing yang teruk. Risiko cystitis hemoragik boleh memburukkan lagi kerosakan pundi kencing yang sedia ada.
- Pesakit dengan disfungsi hati yang teruk. Hati mesti mengaktifkan cyclophosphamide. Penyakit hati yang teruk boleh menghasilkan kesan ubat yang tidak dapat diramalkan.
Ubat alternatif untuk pesakit ini
Doktor boleh memilih ubat lain bergantung kepada penyakit yang dirawat.
Ubat alternatif termasuk:
- Methotrexate untuk penyakit autoimun dan beberapa kanser
- Azathioprine untuk gangguan autoimun
- Mycophenolate mofetil untuk lupus dan ubat pemindahan
- Rituximab untuk limfoma dan penyakit autoimun
Doktor boleh memilih ubat alternatif ini kerana ubat ini menyekat aktiviti imun atau pertumbuhan kanser melalui mekanisme biologi yang berbeza dan boleh menyebabkan kesan toksik yang lebih sedikit pada pesakit tertentu.
